Pieta (Michelangelo): İmzasını Attığı Tek Eserin Hikayesi

“Floransalı Michelangelo Buonarroti yaptı.” — Pieta’nın üzerindeki imza, Michelangelo’nun imzaladığı tek eser

Pieta, Michelangelo‘nun yirmi dört yaşındayken tamamladığı ve imzasını attığı tek eser. Vatikan’daki Aziz Petrus Bazilikası’nda, girişin hemen sağındaki şapelde duruyor.

Ölü İsa’yı kucağında tutan Meryem’i gösteren heykel, hem teknik ustalığı hem de dinginliğiyle Rönesans’ın simge eserlerinden. Bu yazıda eserin hikayesini, imza meselesini ve neye bakmak gerektiğini anlatıyorum.

Pieta hakkında kısaca

Sanatçı	Michelangelo Buonarroti
Tarih	1498–1499
Sanatçının yaşı	24
Malzeme	Carrara mermeri
Ölçüler	Yaklaşık 1,74 x 1,95 metre
Siparişi veren	Fransız kardinal Jean de Bilhères
Bugün nerede	Aziz Petrus Bazilikası, Vatikan
Özelliği	Michelangelo’nun imzaladığı tek eser

Eserin hikayesi

Genç bir heykeltıraşa verilen iş

Heykel, Roma’daki Fransız kardinal Jean de Bilhères tarafından kendi mezar anıtı için ısmarlandı. Sözleşmede, eserin Roma’daki en güzel mermer eser olacağı yazıyordu. Michelangelo o sırada yirmi üç yaşındaydı ve Roma’da henüz tanınmıyordu.

Eser 1499’da tamamlandı ve büyük ilgi gördü. Kardinalin ölümünden sonra birkaç kez yer değiştirdi; 18. yüzyılda bugünkü yerine kondu.

İmza hikayesi

Anlatılan hikayeye göre Michelangelo, heykelin önünde duran bir grup ziyaretçinin eseri başka bir heykeltıraşa atfettiğini duydu. O gece bazilikaya gizlice girip Meryem’in göğsündeki şeride adını kazıdı: “Floransalı Michelangelo Buonarroti yaptı.”

Sonradan bu davranıştan utandığı ve bir daha hiçbir eserini imzalamadığı anlatılır. Hikayenin doğruluğu tartışmalı; ama kesin olan şu: bu, imzaladığı tek eser.

1972 saldırısı

21 Mayıs 1972’de bir kişi elindeki çekiçle heykele saldırdı ve on beşe yakın darbe indirdi. Meryem’in burnu, sol kolu ve göz kapağı zarar gördü; kopan parçaların bir kısmı ziyaretçiler tarafından alındı ve geri gelmedi.

Onarım aylar sürdü. Heykel o tarihten beri kurşun geçirmez cam arkasında sergileniyor; bu yüzden bugün ancak birkaç metre uzaktan görülebiliyor.

Pieta’da nelere bakmalı?

Meryem neden bu kadar genç?

Meryem, ölü oğlundan daha genç görünüyor. Michelangelo bunu, saflığın yaşlanmayacağı düşüncesiyle açıkladı. Ayrıca geleneksel Meryem tasvirlerinde de yaş belirtisi genellikle gösterilmez. Yine de bu tercih, eser hakkındaki en sık sorulan soru olmayı sürdürüyor.

Kumaşın ustalığı

Meryem’in giysisi neredeyse abartılı bir bolluk taşıyor; kat kat kıvrımlar kompozisyonun tabanını oluşturuyor. Bu geniş kumaş yüzeyi, İsa’nın bedenini taşıyan görsel zemini kuruyor. Mermerin kumaş gibi görünmesi, döneminde en çok övülen yanıydı.

Bedenin ağırlığı

İsa’nın bedeni gerçekten ağır görünüyor: kol sarkmış, baş geriye düşmüş, kaslar gevşemiş. Michelangelo ölü bir bedenin nasıl durduğunu anatomik çalışmalarından biliyordu. Meryem’in sol eli ise açık; kabullenme ve çaresizlik arasında bir jest.

Üçgen kompozisyon

Bütün grup, tabanı geniş bir üçgen oluşturuyor. Bu düzen sahneye denge ve dinginlik veriyor. Dramatik bir acı gösterisi yerine sessiz bir kabulleniş var; Michelangelo’nun sonraki eserlerindeki gerilimden çok farklı.

Pieta’yı nerede görebilirsiniz?

Heykel Aziz Petrus Bazilikası‘nda, ana girişin hemen sağındaki ilk şapelde. Bazilikaya giriş ücretsiz, ancak güvenlik kuyruğu uzun olabiliyor; sabah erken saatler daha rahat.

Heykel cam arkasında ve biraz uzakta olduğu için ayrıntıları görmek zor; yanında durup birkaç dakika beklemek gerekiyor. Aynı bazilikada Michelangelo’nun tasarladığı kubbe de var; kubbeye çıkmak ayrı bir biletle mümkün.

Pieta hakkında merak edilenler

Michelangelo neden sadece bu eseri imzaladı?

Anlatılan hikayeye göre, heykelin başka bir sanatçıya atfedildiğini duyunca gece bazilikaya girip Meryem’in göğsündeki şeride adını kazıdı. Sonradan bu davranıştan utandığı ve bir daha imza atmadığı söylenir. Hikayenin doğruluğu tartışmalı, ama eserin tek imzalı çalışması olduğu kesin.

Meryem neden İsa’dan genç görünüyor?

Michelangelo bunu, saflığın ve tanrısal olanın yaşlanmayacağı düşüncesiyle açıkladı. Ayrıca dönemin Meryem tasvirlerinde yaş belirtisi genellikle gösterilmezdi. Kimi araştırmacılar bunun, Meryem’in İsa’nın hem annesi hem de manevi kızı sayılmasıyla ilgili teolojik bir yorum olduğunu düşünüyor.

Heykele saldırı oldu mu?

Evet. 21 Mayıs 1972’de bir kişi çekiçle saldırdı; Meryem’in burnu, kolu ve göz kapağı zarar gördü. Kopan bazı parçalar ziyaretçilerce alındı ve geri verilmedi. Uzun bir onarımın ardından heykel, o tarihten beri kurşun geçirmez cam arkasında sergileniyor.

Kaç tane Pieta yaptı?

Michelangelo bu konuyu hayatı boyunca birkaç kez ele aldı. Vatikan’daki 1499 tarihli eseri en ünlüsü. Floransa’daki Bandini Pietası ve Milano’daki Rondanini Pietası geç dönem çalışmaları; ikisi de tamamlanmamış ve çok daha sade. Rondanini Pietası, ölümünden birkaç gün öncesine kadar üzerinde çalıştığı son eseri.

Michelangelo‘nun hayatını ve diğer eserlerini ayrı yazımda anlattım. Davut heykeli, Sistine Şapeli ve Musa heykeli yazılarıma da bakabilirsiniz. Rönesans ve Barok ressamlarını ne kadar tanıdığınızı merak ediyorsanız Rönesans ve Barok testim sizi bekliyor.