Pierre-Auguste Renoir: Yaşam Sevincini Tuvale Taşıyan Ressam
“Resim, insanı neşelendirmeli; güzel ve hoş olmalı. Hayatta zaten yeterince can sıkıcı şey var.” — Pierre-Auguste Renoir
Pierre-Auguste Renoir, İzlenimciliğin en neşeli ressamı. Dans eden çiftler, nehir kıyısındaki öğle yemekleri, güneşin yaprakların arasından süzülüp yüzlere düştüğü bahçeler; resimleri bir hayat sevinci ilanı gibi.
Porselen boyacısı olarak başladı, İzlenimciliğin kurucuları arasında yer aldı, sonra bu akımdan da uzaklaşıp kendi klasik dilini aradı. Son yıllarında eklem iltihabı yüzünden elleri tutmaz hale geldiğinde bile resmi bırakmadı. Bu yazıda önce Renoir’ın hayatını, sonra en önemli eserlerini ve onlara bakarken nelere dikkat etmek gerektiğini anlatıyorum.
Pierre-Auguste Renoir kimdir?
Porselenden tuvale
Pierre-Auguste Renoir, 25 Şubat 1841’de Limoges’da, terzi bir babanın oğlu olarak doğdu. Aile Paris’e taşındığında, henüz 13 yaşındayken porselen atölyesinde çiçek boyamaya başladı. Fabrikada makineler işi devralınca yelpaze ve duvar süslemeleri yaptı; para biriktirip sanat eğitimi aldı.
1862’de Charles Gleyre’in atölyesine girdi ve orada Claude Monet, Alfred Sisley ve Frédéric Bazille ile tanıştı. Bu dostluk, İzlenimciliğin çekirdeğini oluşturdu.
Monet ile yan yana
1869 yazında Monet ile birlikte Seine kıyısındaki La Grenouillère adlı yüzme ve eğlence yerinde, yan yana şövalelerini kurup aynı manzarayı resmettiler. Suyun üzerindeki ışık yansımalarını hızlı, kısa fırça darbeleriyle yakaladıkları bu tablolar, İzlenimciliğin doğuş anı sayılır.
1874’ten itibaren İzlenimci sergilere katıldı. İlk yıllar zordu; eleştirmenler resimlerini bitmemiş buldu. 1876’da yaptığı Moulin de la Galette’te Balo ise bugün akımın simge eserlerinden biri.
İtalya ve üslup değişimi
1881’de İtalya’ya gitti. Raffaello’nun resimleri ve Pompeii freskleri onu derinden etkiledi. Döndüğünde, İzlenimciliğin yumuşak ve dağılan biçimlerinden rahatsız olduğunu söylemeye başladı; daha net konturlu, daha klasik bir üsluba yöneldi. Bu döneme sonradan “sert dönem” dendi.
Aile ve hastalık
1890’da uzun süredir birlikte olduğu Aline Charigot ile evlendi. Üç oğulları oldu; ortancaları Jean Renoir, 20. yüzyılın en önemli film yönetmenlerinden biri olacaktı. 1890’ların sonundan itibaren romatoid artrit hastalığı ellerini ve eklemlerini tutmaz hale getirdi.
Isınmak için Güney Fransa’daki Cagnes-sur-Mer’e yerleşti. Son yıllarında tekerlekli sandalyede çalıştı; fırçayı tutamadığı için parmaklarına bantlattığı anlatılır. 3 Aralık 1919’da, 78 yaşında öldü.
Renoir’ın sanat anlayışı
İnsanların ressamı
Monet’nin manzaralarının aksine Renoir’ın asıl konusu insandı. Balolar, kayık gezileri, tiyatro locaları, piyano çalan kızlar. Modern şehrin eğlencesini, kalabalığın sıcaklığını ve insan tenini resmetti; ten rengini kurmak için kullandığı pembe, altın ve mavi tonlar onun imzası sayılır.
Güneş lekeleri
Renoir’ın resimlerinde ışık, yaprakların arasından süzülüp yüzlerin ve omuzların üzerine leke leke düşer. Dönemin eleştirmenleri bu lekeleri hastalık belirtisine benzetip alay etti. Bugün ise bu, açık hava resminin en tanınan buluşlarından biri.
Pierre-Auguste Renoir’ın en önemli 10 eseri
1. La Grenouillère (1869)
Nerede: Nationalmuseum, Stockholm
Monet ile yan yana çalışarak yaptığı, Seine kıyısındaki eğlence yerini gösteren tablo. İzlenimciliğin başlangıç eserlerinden biri.
Bu eserde neye bakmalı? Sudaki yansımalara. Kısa, virgül gibi fırça darbeleri suyu titretiyor. Monet’nin aynı günkü versiyonuyla karşılaştırınca Renoir’ın insanlara, Monet’nin ise suya ve ışığa odaklandığını görürsünüz.
2. Tiyatro Locası (1874)
Nerede: Courtauld Gallery, Londra
İlk İzlenimci sergide yer alan eser. Locada oturan bir kadın ve arkasında dürbünle salonu izleyen bir adam.
Bu eserde neye bakmalı? Bakışlara. Kadın doğrudan izleyiciye bakıyor, adam ise dürbünüyle başka yere. Tiyatroda asıl gösterinin seyirciler arasında yaşandığını anlatan, dönemin sosyal hayatına dair zekice bir resim.
3. Moulin de la Galette’te Balo (1876)
Nerede: Musée d’Orsay, Paris
Montmartre’daki açık hava balosunda dans eden, sohbet eden kalabalık. Renoir bu büyük tuvali, her gün mekana taşıyarak yerinde boyadı.
Bu eserde neye bakmalı? Işık lekelerine. Ağaçların arasından süzülen güneş, yüzlere ve ceketlere mavi-mor lekeler halinde düşüyor. Figürlerin çoğu Renoir’ın arkadaşları. Kalabalığın gürültüsünü resimde duyar gibi olursunuz.
4. Salıncak (1876)
Nerede: Musée d’Orsay, Paris
Aynı bahçede, salıncakta duran genç kadın ve onunla konuşan adam.
Bu eserde neye bakmalı? Elbisedeki lekelere. Beyaz elbisenin üzerine düşen ışık lekeleri, dönemin eleştirmenlerinin en çok tepki gösterdiği ayrıntıydı. Bugün bu lekeler, açık havada resmin en güzel çözümlerinden biri sayılıyor.
5. Kürekçilerin Öğle Yemeği (1880–1881)
Nerede: The Phillips Collection, Washington
Seine kıyısındaki bir lokantanın terasında, yemek sonrası sohbet eden arkadaş grubu. Sol öndeki köpekli genç kadın, ileride Renoir’ın eşi olacak Aline Charigot.
Bu eserde neye bakmalı? Masadaki natürmorta ve tente altındaki ışığa. Şişeler, bardaklar ve meyveler resmin merkezinde parlıyor. On dört figürün her biri ayrı bir sohbetin içinde; kompozisyon buna rağmen dağılmıyor.
6. Şemsiyeler (yaklaşık 1881–1886)
Nerede: National Gallery, Londra
Yağmurlu bir Paris sokağında şemsiye açan kalabalık. Renoir bu tabloyu birkaç yıl arayla iki aşamada boyadı.
Bu eserde neye bakmalı? Sağ ile sol arasındaki üslup farkına. Sağdaki figürler yumuşak ve İzlenimci; soldaki kadın ise net konturlarla, İtalya dönüşü benimsediği klasik üslupla yapılmış. Tek bir tuvalde iki ayrı Renoir var.
7. Bougival’de Dans (1883)
Nerede: Museum of Fine Arts, Boston
Dans eden bir çiftin neredeyse gerçek boyutta resmi. Aynı yıl yapılan Şehirde Dans ve Kırda Dans ile üçlü oluşturur.
Bu eserde neye bakmalı? Yere düşen şapkaya ve sigara izmaritine. Renoir sahneye küçük gerçeklik ayrıntıları serpiştirmiş. Kadının yüzü utangaç bir gülümsemeyle yana dönük; erkeğin yüzü ise şapkasıyla gizlenmiş.
8. Piyano Başında Genç Kızlar (1892)
Nerede: Musée d’Orsay, Paris
Fransız devletinin satın aldığı ilk Renoir. Ressam bu kompozisyonu birkaç versiyon halinde çalıştı.
Bu eserde neye bakmalı? Ellere ve nota kağıdına. Sahne sıradan bir ev içi anı; ama renkler ve yumuşak geçişler ona neredeyse bir masal havası veriyor. Renoir’ın geç dönem yumuşaklığının en sevilen örneği.
9. Büyük Yıkananlar (1884–1887)
Nerede: Philadelphia Museum of Art
Renoir’ın klasik döneminin en iddialı eseri. Üç yıl boyunca üzerinde çalıştı, sayısız hazırlık çizimi yaptı.
Bu eserde neye bakmalı? Konturlara. İzlenimciliğin dağılan biçimleri gitmiş; bedenler net çizgilerle kurulmuş, neredeyse bir Rönesans freski gibi. Sergilendiğinde arkadaşları bile şaşırdı, bazıları bunu geri adım saydı.
10. Yıkananlar (1918–1919)
Nerede: Musée d’Orsay, Paris
Renoir’ın son büyük eseri. Hastalığının en ağır olduğu dönemde, tekerlekli sandalyeden, yardımla çalışarak tamamladı.
Bu eserde neye bakmalı? Renklerin sıcaklığına. Kırmızı, turuncu ve altın tonları neredeyse yanıyor; biçimler eriyip manzarayla birleşiyor. Elleri tutmayan bir ressamın bu kadar canlı bir resim yapabilmesi, bu tabloyu daha da etkileyici kılıyor.
Renoir hakkında filmler
Renoir’ın son yıllarını ve oğlu Jean ile ilişkisini anlatan bir film var. Filmin gerçeğe ne kadar sadık kaldığını Renoir (2012) filmi yazımda anlattım. Diğer ressamların hayatını anlatan filmler için Sanat Filmleri bölümüne bakabilirsiniz.
Renoir’ın eserlerini nerede görebilirsiniz?
Musée d’Orsay, Moulin de la Galette ve Salıncak dahil en önemli koleksiyona sahip. Paris’teki Musée de l’Orangerie ve Musée Marmottan Monet de Renoir eserleri barındırıyor.
ABD’de Washington’daki Phillips Collection (Kürekçilerin Öğle Yemeği), Philadelphia’daki Barnes Foundation ve The Met, Londra’da National Gallery ve Courtauld Gallery öne çıkıyor. Güney Fransa’daki Cagnes-sur-Mer’de son evi Musée Renoir olarak ziyarete açık.
Pierre-Auguste Renoir hakkında merak edilenler
Renoir neden İzlenimcilikten uzaklaştı?
1881’deki İtalya yolculuğunda Raffaello’nun eserlerini ve Pompeii fresklerini gördükten sonra, İzlenimciliğin dağılan biçimlerinin kendisini bir çıkmaza soktuğunu düşündü. Daha net konturlu, kompozisyonu klasik ilkelere dayanan bir resme yöneldi. Bu dönem sanat tarihinde “sert dönem” olarak anılır.
Renoir ile Jean Renoir akraba mı?
Evet. Ünlü film yönetmeni Jean Renoir, ressamın ikinci oğlu. Babası üzerine yazdığı “Renoir, Babam” kitabı, sanatçının hayatına dair en önemli kaynaklardan biri. Jean’ın Oyunun Kuralı ve Büyük Hayal gibi filmleri sinema tarihinin klasikleri arasında.
Hastalığına rağmen nasıl resim yaptı?
Romatoid artrit nedeniyle elleri ciddi biçimde deforme oldu ve son yıllarında tekerlekli sandalyeye bağımlı hale geldi. Fırçayı kavrayamadığı için asistanlarının fırçayı eline yerleştirdiği ya da bantladığı aktarılır. Tuvali, yardımcıların çevirdiği bir silindir düzeneğiyle hareket ettiriyordu.
En ünlü resmi hangisi?
Genellikle Moulin de la Galette’te Balo (1876) ve Kürekçilerin Öğle Yemeği (1880–1881) sayılır. İkisi de kalabalık, güneşli ve neşeli sahneler; Renoir’ın hayata bakışını en iyi özetleyen eserler.
Kısaca Pierre-Auguste Renoir
| Doğum | 25 Şubat 1841, Limoges (Fransa) |
| Ölüm | 3 Aralık 1919, Cagnes-sur-Mer |
| Akım | Empresyonizm; sonra klasik eğilimli kendi üslubu |
| İlk mesleği | Porselen boyacılığı |
| Yakın arkadaşları | Monet, Sisley, Bazille |
| Eşi | Aline Charigot |
| Oğlu | Jean Renoir (film yönetmeni) |
| En ünlü eserleri | Moulin de la Galette’te Balo (1876), Kürekçilerin Öğle Yemeği (1880–1881) |
| Diğer önemli eserleri | La Grenouillère, Tiyatro Locası, Şemsiyeler, Bougival’de Dans |
| En büyük koleksiyonlar | Musée d’Orsay (Paris), Barnes Foundation (Philadelphia) |
Renoir’ın resimleri bazen fazla tatlı bulunur; ama o bunu bilerek yapıyordu. Hayatın zaten yeterince ağır olduğunu düşünen, resmin insanı mutlu etmesi gerektiğine inanan bir ressamdı. Elleri tutmazken bile boyamayı sürdürmesi, bu inancın ne kadar ciddi olduğunu gösteriyor.
Renoir’ın yol arkadaşları Claude Monet, Camille Pissarro ve Edgar Degas, ondan sonra gelen Henri Matisse yazılarıma, diğer ressamlar için Ressamlar sayfasına, sanat akımları için Sanat Tarihi Dönemleri sayfasına bakabilirsiniz. Empresyonist ressamları ne kadar tanıdığınızı merak ediyorsanız Empresyonist ve Realist ressamlar testim sizi bekliyor.
