The Met’te Görülmesi Gereken 10 Eser
New York’taki The Metropolitan Museum of Art, kısaca The Met, birkaç saat içinde Antik Mısır’dan Rönesans’a, İslam sanatından Amerikan resmine ve Van Gogh’a kadar binlerce yıllık sanat tarihinin içinde dolaşabileceğiniz devasa bir müze.
Bu yüzden The Met’i Louvre ya da Prado gibi yalnızca “ünlü tabloların olduğu bir müze” olarak düşünmek eksik kalır. Burada bir Mısır tapınağının içine girebilir, birkaç salon sonra Rembrandt‘la karşılaşabilir, ardından Amerikan tarih resimlerine, Orta Çağ zırhlarına, Çin sanatına veya Empresyonistlere geçebilirsiniz.
Müzenin amacı kuruluşundan itibaren farklı kültürlerden ve dönemlerden sanatı New York halkıyla buluşturmaktı. The Met 1870’te kuruldu, 1872’de ilk kez halka açıldı ve 1880’de bugün bulunduğu Central Park kenarındaki Fifth Avenue adresine taşındı.
The Met’in kısa hikâyesi
The Met’in kuruluş fikri 1866’da Paris’te bir araya gelen bir grup Amerikalının, Amerika’da büyük bir sanat kurumu oluşturma düşüncesiyle başladı. Müze 13 Nisan 1870’te resmen kuruldu. İlginç olan, o sırada henüz ne kalıcı bir binası ne de bugünkü anlamda bir koleksiyonu vardı.
İlk eserlerinden biri 1870 yılında satın alınan bir Roma lahdi oldu. Ardından 1871’de Van Dyck, Poussin ve Tiepolo gibi sanatçıların da bulunduğu 174 Avrupa resmi koleksiyona katıldı.
Müze ilk olarak Fifth Avenue’daki kiralık bir binada açıldı, daha sonra West 14th Street’e taşındı. 1880 yılında ise Central Park’ın doğu kenarında, Fifth Avenue ile 82nd Street’in kesiştiği bugünkü yerine geçti.
Bugün gördüğümüz dev yapı tek seferde yapılmadı; yıllar boyunca farklı mimarların eklediği kanatlarla büyüdü. Bu nedenle The Met aslında biraz müzenin kendi tarihini de taşıyan mimari bir yapboz.
The Met’te mutlaka görülmesi gereken 10 eser
Küçük not: The Met çok büyük bir koleksiyona sahip ve bazı eserlerin sergilendiği galeriler dönemsel olarak değişebiliyor. Gitmeden önce müzenin resmî sitesinden görmek istediğiniz eserin “on view” durumunu kontrol etmek iyi olur.
1. Dendur Tapınağı
The Temple of Dendur, yaklaşık MÖ 15
The Met’in belki de en etkileyici eseri aslında bir tablo değil: gerçek bir Antik Mısır tapınağı.
Dendur Tapınağı, Roma İmparatoru Augustus döneminde Nubia’da inşa edilmişti. 20. yüzyılda Asvan Barajı’nın yapılmasıyla bölgedeki çok sayıda antik yapı sular altında kalma tehlikesiyle karşılaştı. Mısır, Nubia anıtlarının kurtarılmasına katkıda bulunan ülkelere bazı tapınakları armağan etti; Dendur Tapınağı da Amerika Birleşik Devletleri’ne verildi ve sonunda The Met’e yerleştirildi.
Bu eserde neye bakmalı? Önce tapınağın yalnızca ön cephesine değil, duvarlarındaki kabartmalara yaklaşın. İmparator Augustus burada geleneksel bir Mısır firavunu gibi tanrılara adak sunarken gösteriliyor. Yani Roma imparatoru Mısır’da iktidarını meşrulaştırmak için Mısır’ın binlerce yıllık görsel dilini kullanıyor.
Tapınağın bulunduğu salonun Central Park’a açılan dev cam cephesi de deneyimin bir parçası. Burada antik bir tapınağı Manhattan’ın ortasında görmek başlı başına tuhaf ve etkileyici.
2. Emanuel Leutze — Washington Delaware Nehri’ni Geçerken
Washington Crossing the Delaware, 1851
Amerikan tarihinin en tanınmış imgelerinden biri. George Washington, Amerikan Devrimi sırasında 25 Aralık 1776 gecesi Delaware Nehri’ni geçerek Trenton’daki Hessian birliklerine sürpriz saldırı düzenlemişti. Leutze yaklaşık yetmiş beş yıl sonra bu olayı devasa bir tarih resmine dönüştürdü — tablo yaklaşık 3,8 metre yüksekliğinde ve 6,5 metre genişliğinde.
Bu eserde neye bakmalı? Washington’ın duruşuna bakın. Küçücük, buzlarla dolu bir kayıkta dimdik ayakta duruyor. Tarihsel olarak böyle durması pek mantıklı olmayabilir, ama Leutze’nin amacı belgesel gerçeklik yaratmak değil; bir kahramanlık imgesi oluşturuyor.
Kayığın içindeki farklı figürlere de dikkat edin. Resim uzun süre Amerikan birlikteliğinin sembolü olarak okundu, ancak bugün müze eseri Amerikan tarihinin kimin gözünden anlatıldığı sorusuyla birlikte de ele alıyor.
3. John Singer Sargent — Madame X
Madame X, 1883–1884
Bugün son derece zarif görünen bu portre, Paris’te sergilendiğinde büyük skandal yaratmıştı. Model Virginie Amélie Avegno Gautreau, Paris sosyetesinin dikkat çekici isimlerinden biriydi.
Tablo 1884 Paris Salonu’nda sergilendiğinde Gautreau’nun elbisesinin sağ askısı omzundan aşağı düşmüş şekilde resmedilmişti. Bu küçücük ayrıntı dönemin izleyicileri için fazlasıyla cüretkârdı. Tepkiler o kadar büyüdü ki Sargent daha sonra askıyı yeniden omuz üzerinde boyadı.
Bu eserde neye bakmalı? Önce ten ile elbisenin rengi arasındaki karşıtlığa bakın: Gautreau’nun soluk teni neredeyse porselen gibi görünürken elbise simsiyah. Yüzünün profili ve vücudunun dönüşü de son derece kontrollü. Bir portreden çok, kişinin kendisi hakkında oluşturduğu kamusal imgeye bakıyormuşuz hissi verir.
4. Rembrandt — Homeros Büstüyle Aristoteles
Aristotle with a Bust of Homer, 1653
Bir filozof, kendisinden yaklaşık bin yıl önce yaşamış büyük bir şairin büstüne dokunuyor. Aristoteles’in boynunda ise Büyük İskender’i gösteren bir madalyonun bağlı olduğu gösterişli altın zincir bulunuyor. Bir tarafta Homeros, bir tarafta Büyük İskender, ortada Aristoteles: şiir, düşünce ve iktidar aynı resmin içinde buluşuyor.
Bu eserde neye bakmalı? Aristoteles’in ellerini takip edin. Bir eli Homeros’un büstünde, diğer tarafında ise dünyasal başarıyı çağrıştıran altın zincir var. Rembrandt’ın asıl konusu Aristoteles’in nasıl göründüğünden çok, ne düşündüğü. Yüzün yarısını örten gölgeye de dikkat edin — Rembrandt düşünceyi bile ışıkla anlatıyor.
Müzenin açıklamasında da tablo genellikle dünyevi başarı ile kalıcı değerler arasındaki düşünsel gerilimle ilişkilendiriliyor.
5. Jacques-Louis David — Sokrates’in Ölümü
The Death of Socrates, 1787
Sokrates ölüme mahkûm edilmiş, birazdan baldıran zehrini içecek. Fakat çevresindeki öğrencileri çökmüş ve üzgünken Sokrates son derece sakin; hatta bir eliyle zehir kadehine uzanırken diğer eliyle gökyüzünü işaret ediyor.
Bu eserde neye bakmalı? En önemli şey eller. Bir yanda Sokrates’in yukarıyı gösteren eli, diğer tarafta kendisine zehri uzatan adamın geri çekilmek isteyen eli. David bütün dramatik gerilimi bu küçücük boşlukta topluyor.
Ayak ucunda oturan yaşlı Platon’a da dikkat edin. Tarihsel olarak Platon bu ölüm sahnesinde bulunmamıştı; ama David onu olayı gelecek kuşaklara aktaracak düşünür olarak kompozisyona yerleştiriyor. Bu tavrın neoklasizmle ilişkisini neoklasik dönem testimizde ayrıntılı anlatmıştım.
6. Johannes Vermeer — Su Testili Genç Kadın
Young Woman with a Water Pitcher, yaklaşık 1662
Vermeer yine büyük bir olay anlatmıyor. Bir kadın pencerenin yanında duruyor ve elinde bir su testisi var. Oda sessiz, hikâye neredeyse yok. Ama ışık her şeyi değiştiriyor.
Bu eserde neye bakmalı? Pencereden giren ışığın kadının beyaz başörtüsünden metal leğene kadar yüzeylerin üzerinde nasıl değiştiğine bakın. Vermeer’in tablolarında ışık yalnızca nesneleri görünür hale getirmez; bütün sahnenin havasını kurar. Arka duvardaki harita, kumaşlar ve gündelik objeler de 17. yüzyıl Hollanda ev yaşamının küçük ipuçlarını verir.
Bu tür eserlerde birkaç saniye bakıp geçmek yerine biraz beklemek gerekiyor. Vermeer’in resimleri bağırmaz, fısıldar.
7. Vincent van Gogh — Hasır Şapkalı Otoportre
Self-Portrait with a Straw Hat, 1887
Van Gogh Paris’e geldikten sonra renk paleti tamamen değişmeye başladı. Hollanda yıllarının kahverengileri geride kaldı; Empresyonistler ve Neo-Empresyonistlerle tanışmasıyla mavi, sarı, yeşil ve turuncu gibi çok daha parlak renkleri kullanmaya başladı. The Met’in koleksiyonundaki bu otoportre, dönüşümü çok güzel gösteriyor.
Bu eserde neye bakmalı? Arka plandaki küçük fırça darbelerini izleyin, sonra aynı ritmin cekete ve yüze nasıl geçtiğini fark edin. Van Gogh yüzünü düzgün, pürüzsüz bir portre olarak oluşturmuyor; yüz bile küçük renk çizgilerinden inşa ediliyor. Gözler ise diğer her şeyden daha sakin.
Van Gogh’un otoportrelerini yalnızca kendi görüntüsünü kaydetmek için değil, renk ve fırça denemeleri yapmak için de kullandığını düşünmek bu resme bakışı değiştiriyor.
8. Edgar Degas — On Dört Yaşındaki Küçük Dansçı
The Little Fourteen-Year-Old Dancer
Küçük bir bale öğrencisi ayakta duruyor. Ama bu klasik anlamda ideal güzelliği temsil eden bir heykel değil. Degas model olarak Paris Operası’nda eğitim alan genç dansçı Marie van Goethem’i kullandı. Eserin en şaşırtıcı yönlerinden biri Degas’nın heykele gerçek kumaş, saç ve kurdele gibi malzemeler eklemiş olmasıydı.
Bu eserde neye bakmalı? Önce duruşuna bakın: göğüs öne doğru, çene hafifçe yukarıda, eller arkada birleşmiş. Zarif bir balerin klişesinden çok, uzun provalardan geçmiş gerçek bir genç kız görüyoruz.
Degas baleyi yalnızca sahnedeki ışıltıyla değil, disiplin, çalışma ve bedenin fiziksel gerçekliğiyle birlikte gösteriyordu. Kendisini nasıl tanımladığını realizm ve empresyonizm testimizde sormuştum.
9. Auguste Rodin — Anna de Noailles Büstü
Burada küçük bir isim sürprizi var: The Met’te Sargent’ın Madame X tablosunun yanı sıra Rodin‘in Fransız şair Anna de Noailles için yaptığı mermer büst de bulunuyor. Yüz ayrıntıları neredeyse mermerin içinde eriyor; gözler yarı kapalı, figür fiziksel bir portreden çok düşüncenin içinde asılı kalmış gibi.
Bu eserde neye bakmalı? Mermerin nerede bitip yüzün nerede başladığını fark etmeye çalışın. Rodin bazı ayrıntıları bilinçli olarak tamamen netleştirmiyor; bu nedenle heykel, klasik portrelerdeki “kişiyi mümkün olduğunca doğru gösterme” anlayışından uzaklaşıyor.
Sargent’ın portresinden sonra bunu görmek çok güzel bir karşılaştırma olabilir: biri keskin, kontrollü ve teatral; diğeri bulanık, sessiz ve neredeyse rüya gibi.
10. Francisco de Goya — Manuel Osorio Manrique de Zuniga
1787–1788
Kırmızı giysiler içinde küçük bir çocuk, yanında kuşlar ve kediler. İlk bakışta çok sevimli bir çocuk portresi gibi görünüyor. Ama Goya birkaç küçük ayrıntıyla sahneyi giderek tuhaflaştırıyor: kafesteki kuşlar, bir saksağan ve hemen arkalarında kuşları izleyen üç kedi.
Bu eserde neye bakmalı? Özellikle kedilerin gözlerine bakın. Çocuk tamamen sakin, ama arkasındaki hayvanların oluşturduğu küçük gerilim resme beklenmedik bir huzursuzluk katıyor.
Goya’nın daha sonraki karanlık resimlerini biliyorsanız burada bile onun masumiyetin içine küçük bir tehdit yerleştirme yeteneğini görebilirsiniz.
Sadece bu 10 eserle yetinmeyin
The Met için 10 eser seçmek neredeyse haksızlık, çünkü burası birkaç farklı büyük müzenin tek bina içinde birleşmiş hali gibi. Vaktiniz varsa özellikle şu bölümlere de uğrayın:
- Mısır Sanatı: Mumyalar, lahitler, heykeller ve Dendur Tapınağı.
- Yunan ve Roma Sanatı: Mermer heykeller, vazolar ve günlük yaşam objeleri.
- Avrupa Resimleri: Rembrandt, Vermeer, El Greco, Velázquez, Caravaggio çevresi, David ve pek çok başka isim.
- Amerikan Kanadı: Sargent, Leutze, Tiffany ve Amerikan dekoratif sanatları.
- Silahlar ve Zırhlar: Müzenin en etkileyici galerilerinden biri; Avrupa ve Asya’dan tarihî zırhlar, kılıçlar ve törensel silahlar.
- İslam Sanatı: Seramik, tekstil, minyatür, metal işçiliği ve mimari parçalar.
- Asya Sanatı: Çin, Japonya, Kore, Hindistan ve Güneydoğu Asya koleksiyonları.
The Met’in kuruluş fikri zaten farklı coğrafyalardan binlerce yıllık sanatı aynı kurum içinde bir araya getirmekti.
The Met’i nasıl gezmek gerekir?
The Met’te yapılabilecek en büyük hata: “her şeyi göreceğim.” Muhtemelen göremeyeceksiniz. Ve görmeye çalışırsanız birkaç saat sonra bütün sanat tarihi tek büyük çorbaya dönüşebilir.
Bence ilk ziyaret için üç ana bölüm seçmek çok daha iyi. Örneğin Mısır → Avrupa Resmi → Amerikan Kanadı. Bu rota hem Dendur Tapınağı’nı hem Rembrandt ve Vermeer’i hem de Washington Crossing the Delaware gibi Amerikan başyapıtlarını görmenizi sağlar.
Yalnızca 1 saatiniz varsa
Şunlara öncelik verin: Dendur Tapınağı, Rembrandt’ın Aristoteles’i, Sargent’ın Madame X’i, Leutze’nin Washington’ı ve Van Gogh’un otoportresi. Ama bir saat The Met için gerçekten tadımlık.
2–3 saatiniz varsa
Bu yazıdaki ana eserlerin önemli bölümünü görebilir ve üç koleksiyon alanı seçebilirsiniz. Ben ilk kez gelen biri için Mısır, Avrupa Resimleri ve Amerikan Kanadı üçlüsünü tercih ederdim.
Yarım gününüz varsa
Bence The Met için çok daha iyi. Yukarıdaki bölümlere Yunan-Roma, İslam sanatı veya Silahlar ve Zırhlar galerilerinden birini ekleyebilirsiniz. Ama yine de her salonu görmek yerine ilginizi çeken bölümlerde zaman geçirmek daha keyifli.
The Met ve The Met Cloisters aynı yer mi?
Hayır. The Met’in iki ayrı ziyaret noktası bulunuyor. The Met Fifth Avenue, Central Park’ın doğu kenarındaki ana müze. The Met Cloisters ise Manhattan’ın kuzeyindeki Fort Tryon Park’ta ve Orta Çağ Avrupa sanatına ayrılmış durumda.
Cloisters; Orta Çağ manastırlarından getirilen mimari parçalar, avlular, bahçeler, heykeller ve ünlü Unicorn Tapestries gibi eserlerle tamamen farklı bir deneyim sunuyor. Genel giriş bileti aynı gün iki lokasyona da giriş sağlıyor. Ama iki müzeyi aynı güne sıkıştırmak özellikle ilk ziyarette biraz yorucu olabilir.
The Met ziyaret bilgileri
- Adres: 1000 Fifth Avenue at 82nd Street, New York, NY 10028
- Açılış saatleri: Genel olarak 10.00–17.00; cuma ve cumartesi 21.00’e kadar. Çarşamba kapalı.
- Diğer kapalı günler: Şükran Günü, 25 Aralık, 1 Ocak ve mayıs ayının ilk pazartesi.
- 12 yaş ve altı: Ücretsiz
- Önerilen süre: En az 3–4 saat
New York eyaleti sakinleri ile New York, New Jersey ve Connecticut’taki öğrenciler için belirli koşullarla “pay what you wish”, yani ödemek istediğiniz tutarı belirleme uygulaması bulunuyor. Cuma veya cumartesi akşamı ziyaret etmek, programınıza uydurabilirseniz güzel bir seçenek.
Fiyat, saat ve ziyaret koşulları değişebildiği için seyahatten önce müzenin ziyaret sayfasını kontrol etmek en güvenlisi. Koleksiyonun büyük bölümü resmî sitede çevrim içi olarak da incelenebiliyor.
Kısaca The Met
- Şehir: New York
- Kuruluş: 1870
- İlk halka açılış: 1872
- Bugünkü yerine taşınması: 1880
- Konum: Fifth Avenue, Central Park
- Koleksiyon: Antik çağlardan modern döneme dünya sanatının çok geniş bir bölümü
- Öne çıkan eserler: Dendur Tapınağı, Washington Crossing the Delaware, Madame X, Homeros Büstüyle Aristoteles
- Önerilen ziyaret süresi: En az 3–4 saat
- Kapalı gün: Çarşamba
The Met’ten çıktığınızda en şaşırtıcı olan şey, kaç tane ünlü eser gördüğünüz değil; zamanın ne kadar hızlı değiştiğini fark etmek.
Bir salonda iki bin yıllık Mısır taşlarının arasındasınız. Biraz sonra Rembrandt’ın karanlığında. Sonra Fransız Devrimi öncesi David’in Sokrates’iyle karşılaşıyorsunuz. Birkaç oda sonra Van Gogh’un fırçası her şeyi parçalıyor. Ve aynı binanın başka bir köşesinde Amerikan tarihinin nasıl resimle efsaneye dönüştürüldüğünü görüyorsunuz.
Belki de The Met’in en güçlü yanı tam olarak bu: sanatı tek bir ülkenin ya da dönemin hikâyesi olarak değil, binlerce yıl boyunca birbirine eklenen dev bir insanlık hikâyesi olarak gösterebilmesi.