Pablo Picasso: Kübizmin Kurucusu ve 20. Yüzyılın En Üretken Sanatçısı

“Resim, evleri süslemek için yapılmaz. Düşmana karşı bir saldırı ve savunma aracıdır.” — Pablo Picasso, 1945

Pablo Picasso, 20. yüzyıl sanatının en etkili ve en üretken isimlerinden biri. Resim, heykel, seramik, baskı ve sahne tasarımı gibi birçok alanda eser verdi; Georges Braque ile birlikte Kübizm‘i kurdu ve resmin yüzyıllardır süren kurallarını kökünden değiştirdi.

Yaklaşık 75 yıl süren sanat hayatı boyunca durmadan üslup değiştirdi: Mavi Dönem’in hüzünlü figürlerinden Kübizm’in parçalanmış biçimlerine, klasik figürlerden Guernica‘nın savaş çığlığına. Bu yazıda önce Picasso’nun hayatını, sonra en önemli eserlerini ve onlara bakarken nelere dikkat etmek gerektiğini anlatıyorum.

Pablo Picasso kimdir?

Çocukluğu ve eğitimi

Picasso, 25 Ekim 1881’de İspanya’nın Malaga kentinde doğdu. Vaftiz adı, azizlerin ve akrabaların adlarından oluşan uzun bir isimdi: Pablo Diego José Francisco de Paula Juan Nepomuceno María de los Remedios Cipriano de la Santísima Trinidad Ruiz y Picasso. Babasının soyadı Ruiz, annesininki Picasso’ydu; genç ressam zamanla annesinin soyadını kullanmayı seçti.

Kendi anlattığına göre öyle zor doğmuş ki ebe onu ölü sanıp masaya bırakmış; amcasının yüzüne üflediği puro dumanıyla nefes almaya başlamış. Babası José Ruiz Blasco resim öğretmeniydi ve oğluna ilk derslerini o verdi. Aile önce La Coruña’ya, 1895’te Barselona’ya taşındı. Picasso burada Güzel Sanatlar Okulu’na girdi, kısa bir süre de Madrid’deki San Fernando Akademisi’nde okudu; ama akademik eğitimin kurallarından hızla sıkıldı.

Aynı yıllarda kız kardeşi Conchita’yı difteriden kaybetti. Bu kayıp, gençlik resimlerindeki hastalık ve ölüm temalarında izini bıraktı.

Paris ve Mavi Dönem (1901–1904)

Picasso ilk kez 1900’de arkadaşı Carlos Casagemas ile Paris’e gitti. Casagemas’ın 1901’deki intiharı onu derinden sarstı ve resimleri maviye büründü. Yoksullar, dilenciler, yaşlılar ve yalnız insanlar; hepsi soğuk mavi tonlarla boyandı. Bu yıllar sanat tarihine Mavi Dönem olarak geçti.

Pembe Dönem (1904–1906)

1904’te Paris’e yerleşti ve Montmartre’daki ünlü atölye binası Bateau-Lavoir’a taşındı. Aynı yıl hayatına ilk uzun ilişkisi Fernande Olivier girdi. Resimlerindeki mavi yerini pembe ve toprak tonlarına bıraktı; sirk çalışanları, akrobatlar ve Harlequin figürleri öne çıktı. Bu yıllar da Pembe Dönem olarak anılıyor.

Kübizm’in doğuşu

1907’de tamamladığı Avignonlu Kızlar, en yakın dostlarını bile şaşkına çevirdi. Anlatılana göre Georges Braque tabloyu görünce, bu resmin insana ip yedirmek ya da gazyağı içirmek gibi olduğunu söyledi. Ama kısa süre sonra Braque ile Picasso neredeyse her gün birlikte çalışan iki sanatçıya dönüştü. Paul Cezanne‘ın doğayı geometrik biçimlerle ele alma fikrinden yola çıkarak nesneleri parçalara ayırıp aynı anda birçok açıdan gösteren Kübizm‘i geliştirdiler.

Savaş yılları ve özel hayatı

Picasso’nun hayatındaki kadınlar resimlerinde de iz bıraktı. Fernande Olivier’nin ardından Eva Gouel ile birlikte oldu; Eva 1915’te tüberkülozdan öldü. 1918’de Rus balerin Olga Hohlova ile evlendi, 1921’de oğlu Paulo doğdu. Evliliği sürerken 1927’de henüz 17 yaşındaki Marie-Thérèse Walter ile tanıştı; kızları Maya 1935’te dünyaya geldi. 1936’da fotoğrafçı ve ressam Dora Maar hayatına girdi; Guernica’nın yapım aşamalarını fotoğraflayan da oydu.

1943’te genç ressam Françoise Gilot ile tanıştı; çiftin Claude ve Paloma adında iki çocuğu oldu. Gilot 1953’te Picasso’yu terk eden tek kadın olarak anılır ve yıllar sonra yazdığı Life with Picasso kitabıyla bu ilişkiyi anlattı. Picasso 1961’de Jacqueline Roque ile evlendi.

Son yılları

II. Dünya Savaşı’nı işgal altındaki Paris’te geçirdi, 1944’te Fransız Komünist Partisi’ne katıldı. Savaştan sonra Güney Fransa’ya yerleşti; Vallauris’te seramik çalışmalarına başladı. Hayatının sonuna kadar üretmeyi bırakmadı ve 8 Nisan 1973’te, 91 yaşında Mougins’de öldü.

Picasso’nun sanat anlayışı

Durmadan değişen bir üslup

Picasso bir üslup bulup ona bağlı kalan bir ressam değildi. Bir döneme ulaştığı anda onu terk etti. Kübizm’in en parlak yıllarının ardından 1920’lerde klasik, heykel gibi ağır figürlere döndü; sonra Sürrealistlere yaklaştı. Bu sürekli değişim, onu 20. yüzyılın neredeyse her önemli akımıyla ilişkili kıldı.

Kübizm neyi değiştirdi?

Rönesans’tan beri resim, tek bir noktadan bakan gözün gördüğünü taklit etmeye çalışıyordu. Kübizm bu kuralı bıraktı: bir yüzün hem önden hem profilden görünmesi, bir masanın üstünün ve yanının aynı anda gösterilmesi mümkün oldu. Resim artık dünyanın bir penceresi değil, kendi kurallarını koyan bir yüzeydi.

Pablo Picasso’nun en önemli 10 eseri

1. Bilim ve Hayırseverlik (1897)

Nerede: Museu Picasso, Barselona

Picasso bu büyük tabloyu henüz 15 yaşındayken yaptı. Hasta bir kadının yatağının başında bir doktor ve çocuk kucağında bir rahibe var. Madrid’deki ulusal sergide mansiyon aldı.

Bu eserde neye bakmalı? Akademik tekniğin kusursuzluğuna. Birkaç yıl sonra resmin bütün kurallarını yıkacak ressamın, o kuralları ne kadar iyi bildiğini görmek için bu tablo en iyi örnek. Doktora poz veren kişinin babası olduğu biliniyor.

2. Yaşlı Gitarist (1903–1904)

Nerede: Art Institute of Chicago

Mavi Dönem’in en tanınan eserlerinden biri. Kör, zayıf ve yaşlı bir adam, bedeninin üzerine kapanmış gibi gitar çalıyor.

Bu eserde neye bakmalı? Adamın uzamış, köşeli bedenine ve kıvrılmış duruşuna. Bu uzatılmış figürler Picasso’nun hayran olduğu El Greco’yu hatırlatıyor. Kahverengi gitar, tablodaki tek sıcak renk.

3. Yaşam (La Vie) (1903)

Nerede: Cleveland Museum of Art

Mavi Dönem’in en gizemli ve en büyük tablolarından biri. Soldaki erkek figürüne Picasso, intihar eden arkadaşı Casagemas’ın yüzünü verdi.

Bu eserde neye bakmalı? Figürlerin arasında duran iki tabloya. Resim içinde resim var; ikisinde de sarılıp birbirine tutunan ya da yalnız kalmış insanlar görülüyor. Aşk, yalnızlık ve ölüm aynı odada bir araya geliyor.

4. Akrobat Ailesi (1905)

Nerede: National Gallery of Art, Washington

Pembe Dönem’in en büyük eseri. Bir grup sirk sanatçısı, boş ve çıplak bir arazide duruyor. Soldaki Harlequin kostümlü figürün Picasso’nun kendisi olduğu düşünülür.

Bu eserde neye bakmalı? Figürlerin birbirine bakmamasına. Aynı resimde duruyorlar ama her biri kendi dünyasında. Sirk neşesinin yerine sessiz bir yalnızlık var.

5. Gertrude Stein Portresi (1905–1906)

Nerede: Metropolitan Museum of Art, New York

Amerikalı yazar ve koleksiyoner Gertrude Stein, Picasso’nun erken dönem destekçilerinin başındaydı. Picasso bu portre için onu seksen defadan fazla poz verdirdi, sonra yüzü silip modeli görmeden yeniden boyadı. Stein’e portreye benzemediğini söyleyenlere Picasso’nun, zamanla benzeyeceği cevabını verdiği aktarılır.

Bu eserde neye bakmalı? Yüzün maskeye benzeyen, sert hatlarına. Bedeni yumuşak ve gerçekçi, yüz ise İber heykellerinden etkilenmiş gibi. Kübizm’e giden yolun ilk adımlarından biri burada.

6. Avignonlu Kızlar (1907)

Nerede: MoMA, New York

Modern sanatın en önemli eserlerinden biri. Barselona’daki Avinyó Sokağı’ndaki bir genelevde beş çıplak kadın. Uzun hazırlık çizimlerinin ardından ortaya çıkan tablo, Picasso’nun çevresinde bile büyük bir şok yarattı ve yıllarca atölyesinde kaldı.

Bu eserde neye bakmalı? Sağdaki iki kadının yüzlerine. Diğer figürlerden tamamen farklı, Afrika maskelerini hatırlatan sert yüzler. Bedenler de düz, köşeli parçalara bölünmüş; resim derinlik yanılsamasını bilerek terk ediyor. Kübizm burada başlıyor.

7. Ambroise Vollard Portresi (1910)

Nerede: Puşkin Müzesi, Moskova

Paris’in en önemli sanat tacirlerinden Ambroise Vollard’ın portresi, Analitik Kübizm’in en iyi örneklerinden biri.

Bu eserde neye bakmalı? Yüzü bulmaya çalışın. Binlerce küçük yüzeye bölünmüş resmin içinden önce kel alın, sonra kapalı gözler ve burun belirir. Picasso nesneyi parçalıyor ama tanınmaz hale getirmiyor; bakışı bir bulmacayı çözmeye davet ediyor.

8. Hasır Sandalyeli Natürmort (1912)

Nerede: Musée National Picasso, Paris

Sanat tarihinin ilk kolajlarından biri kabul edilir. Picasso tuvale hasır desenli bir muşamba parçası yapıştırdı ve resmi gerçek bir halatla çerçeveledi.

Bu eserde neye bakmalı? Gerçek ile boyanmış olanın karışmasına. Hasır, aslında hasır değil, hasırı taklit eden bir baskı. Picasso resme gerçek nesneler sokarak Sentetik Kübizm’in kapısını açtı.

9. Guernica (1937)

Nerede: Museo Reina Sofía, Madrid

26 Nisan 1937’de, İspanya İç Savaşı sırasında Bask kasabası Guernica, Franco’yu destekleyen Alman Kondor Lejyonu ve İtalyan uçakları tarafından bombalandı; çok sayıda sivil öldü. Picasso, o yıl Paris Dünya Fuarı’ndaki İspanya Cumhuriyeti pavyonu için sipariş edilen duvar resmini bu olaya adadı.

Yaklaşık 3,5 metreye 7,8 metre boyutundaki tablo, Picasso’nun isteğiyle İspanya’da demokrasi kurulana kadar New York’taki MoMA’da kaldı ve 1981’de İspanya’ya döndü.

Bu eserde neye bakmalı? Renklere, daha doğrusu renksizliğe. Resim yalnızca siyah, beyaz ve gri; bir gazete fotoğrafı gibi. Sonra soldaki ölü çocuğunu kucağında tutan anneye, yere yığılmış askere ve tavandaki çıplak ampule bakın. Ampulün İspanyolcadaki karşılığı olan bombilla‘nın bombayı çağrıştırdığı sık sık yorumlanır.

Bu eserin hikayesini, ayrıntılarını ve nerede görülebileceğini Guernica yazımda anlattım.

10. Ağlayan Kadın (1937)

Nerede: Tate Modern, Londra

Guernica’nın hemen ardından yapılan bu tablo, aynı acının devamı gibi. Modeli Dora Maar. Eser bugün Tate Modern‘de.

Bu eserde neye bakmalı? Yüzün parçalanmış renklerine. Yeşil, sarı ve mor; mendil yüzün önünde kırık cam gibi duruyor. Picasso kişisel bir portreyi savaşın acısını taşıyan bir simgeye dönüştürüyor.

Picasso’nun eserlerini nerede görebilirsiniz?

Picasso’nun eserleri dünyanın hemen her büyük müzesinde var, ama üç şehir öne çıkıyor. Paris‘teki Musée National Picasso, sanatçının kendi koleksiyonundan gelen binlerce eseriyle en kapsamlı adres. Barselona‘daki Museu Picasso, özellikle gençlik ve Mavi Dönem eserleriyle önemli. Madrid‘deki Reina Sofía‘da ise Guernica ve hazırlık çizimleri görülebiliyor.

Malaga’daki doğduğu ev ve Museo Picasso Málaga, New York’taki MoMA (Avignonlu Kızlar) ve Londra’daki Tate Modern de önemli durakları.

Picasso hakkında filmler

Picasso’nun hayatı hem sinemaya hem belgesellere konu oldu. Hangi filmle başlamanız gerektiğini ve her birinin gerçeğe ne kadar sadık kaldığını Picasso filmleri yazımda anlattım. Diğer ressamların hayatını anlatan filmler için Sanat Filmleri bölümüne bakabilirsiniz.

Picasso hakkında merak edilenler

Picasso kaç eser yaptı?

Kesin bir sayı yok. Resim, çizim, baskı, seramik ve heykel dahil on binlerce eser ürettiği biliniyor; kaynaklarda farklı rakamlar geçiyor. Kesin olan, sanat tarihinin en üretken sanatçılarından biri olduğu.

Guernica’yı gören Alman subayına “Siz yaptınız” dediği doğru mu?

Bu hikaye çok anlatılır: işgal altındaki Paris’te bir Alman subayının Guernica’nın fotoğrafını görüp “Bunu siz mi yaptınız?” diye sorduğu, Picasso’nun da “Hayır, siz yaptınız” diye cevap verdiği. Ancak olayın ne zaman ve kiminle yaşandığını gösteren kesin bir belge yok; bir anekdot olarak okumak daha doğru.

Kübizm’i Picasso mu buldu?

Kübizm tek bir kişinin buluşu değil. Picasso ile Georges Braque 1907–1914 arasında neredeyse birlikte çalışarak geliştirdi. İkisinin de ilham kaynağı, doğayı silindir, küre ve koni gibi temel biçimlerle ele almayı öneren Paul Cezanne‘dı.

Picasso’nun Mavi Dönemi neden mavi?

Mavi Dönem, yakın arkadaşı Carlos Casagemas’ın 1901’deki intiharından sonra başladı. Picasso’nun o yıllardaki yoksulluğu ve yalnızlığı da bu hüzünlü renge yansıdı. Mavi, figürlerin sefaletini ve kederini güçlendiren bir duygu rengi olarak kullanıldı.

Kısaca Pablo Picasso

Doğum	25 Ekim 1881, Malaga (İspanya)
Ölüm	8 Nisan 1973, Mougins (Fransa)
Akım	Kübizm (kurucusu), Mavi ve Pembe Dönem, Neoklasik dönem, Sürrealizmle yakınlık
Eğitim	Barselona Güzel Sanatlar Okulu (La Llotja), San Fernando Akademisi (Madrid)
Birlikte çalıştığı sanatçı	Georges Braque
En ünlü eserleri	Avignonlu Kızlar (1907), Guernica (1937)
Diğer önemli eserleri	Yaşlı Gitarist, Yaşam, Akrobat Ailesi, Gertrude Stein Portresi, Ağlayan Kadın
En büyük koleksiyonlar	Musée National Picasso (Paris), Museu Picasso (Barselona)

Picasso’yu tek bir resimle anlatmak mümkün değil; her on yılda başka bir ressam gibi. Ama bütün dönemlerinde aynı merak var: bir yüzü, bir bedeni, bir acıyı daha önce kimsenin göstermediği biçimde nasıl gösterebilirim? Guernica’ya bakınca, bu merakın sadece biçimle ilgili olmadığını, dünyada olup bitene karşı bir duruş olduğunu da görüyoruz.

Kübizm’i birlikte kurduğu Georges Braque ve ilham aldığı Paul Cezanne yazılarıma, diğer ressamlar için Ressamlar sayfasına, sanat akımları için Sanat Tarihi Dönemleri sayfasına bakabilirsiniz. Modern sanat bilginizi sınamak isterseniz Modern Sanat testim sizi bekliyor.