Öpücük (Klimt): Tablonun Anlamı, Hikayesi ve Nerede Görülür
Öpücük, Avusturyalı ressam Gustav Klimt‘in 1907–1908 yıllarında yaptığı ve bugün Viyana’daki Belvedere Sarayı’nda sergilenen tablo. Altın varaklarla parıldayan bir örtünün içinde birbirine sarılmış bir çift, çiçeklerle dolu bir çayırın kıyısında diz çökmüş. Erkek eğilip kadının yanağını öpüyor, kadın gözlerini kapamış. Öpücük tablosu, Klimt’in “Altın Dönemi”nin doruğu ve dünyada en çok çoğaltılan aşk resimlerinden biri. Bu yazıda tablonun hikayesini, altının ve desenlerin anlamını, tabloda neye bakmak gerektiğini ve Viyana’da nerede görebileceğinizi anlatıyorum.
Öpücük hakkında kısa bilgi
| Sanatçı | Gustav Klimt (1862–1918) |
| Özgün adı | Der Kuss |
| Tarih | 1907–1908 |
| Teknik | Tuval üzerine yağlı boya ve altın varak |
| Boyut | 180 × 180 cm |
| Akım | Viyana Secession, Art Nouveau (Jugendstil) |
| Dönem | Klimt’in Altın Dönemi |
| Nerede | Yukarı Belvedere, Viyana |
Tablonun hikayesi: Klimt’in Altın Dönemi
Klimt, altın işlemeciliği yapan bir babanın oğluydu. Altınla çalışmayı çocukluğundan biliyordu. 1903’te İtalya’daki Ravenna’yı ziyaret etti ve San Vitale Bazilikası’nın altın zeminli Bizans mozaiklerinden çok etkilendi. Bu gezinin ardından resimlerinde altın varak giderek daha fazla yer kaplamaya başladı. Sanat tarihçileri, 1900’lerin başından 1909 civarına kadar süren bu dönemi Klimt’in “Altın Dönemi” olarak adlandırır. Öpücük bu dönemin en olgun ve en ünlü eseri.
Klimt o yıllarda Viyana’da tartışmalı bir isimdi. Viyana Üniversitesi için yaptığı tavan resimleri çıplaklık ve karamsarlıkla suçlanmış, büyük bir skandala dönüşmüştü. Öpücük ise 1908’de Viyana’da açılan Kunstschau sergisinde ilk kez gösterildiğinde büyük beğeni topladı. Avusturya devleti tabloyu, daha sergi sürerken, dönemin çok yüksek bir fiyatına satın aldı. Böylece Öpücük, Klimt’in hayattayken en çok takdir edilen eseri oldu.
Öpücük’te neye bakmalı?
Öpücük’ü reprodüksiyonlarda görmek, onu gerçekte görmekle aynı şey değil. Altın varak ışığı yansıttığı için tablo, bakış açınıza ve salonun ışığına göre değişiyor. Tablonun önünde dururken şu ayrıntılara dikkat edin.
Neye bakmalı? Altın
Tablonun arka planı düz bir altın-kahverengi yüzey. Klimt burada gerçek altın varak, gümüş ve platin tozu kullandı. Bu yüzey, çifti belirli bir mekandan ve zamandan koparıyor. Bizans mozaiklerinde altın zemin kutsal olanı, zamanın dışındaki bir dünyayı temsil ederdi. Klimt aynı fikri dünyevi bir aşka uyguladı: Bu çift, sanki sonsuzluğun içinde öpüşüyor.
Neye bakmalı? Erkeğin ve kadının giysileri
İki figür tek bir altın örtünün içinde birleşmiş görünüyor, ama desenleri farklı. Erkeğin giysisinde siyah, beyaz ve gri dikdörtgenler var: sert, köşeli ve düz. Kadının elbisesinde ise renkli daireler, çiçekler ve dalgalı çizgiler var: yumuşak ve yuvarlak. Klimt, erkek ve kadını bu geometrik biçimlerle ayırıyor, altın örtüyle de birleştiriyor. İki beden aynı bütünün iki parçası gibi.
Neye bakmalı? Yüzler ve eller
Bütün altın süslemenin içinde yalnızca yüzler, eller ve kadının ayakları gerçekçi boyanmış. Erkeğin yüzünü göremiyoruz, başını eğmiş ve saçlarında sarmaşık yaprakları var. Kadının başında çiçekten bir taç var, gözleri kapalı. Bir eli erkeğin boynuna dolanmış, öbür eli onun elini tutuyor. Yüzündeki ifade, teslimiyet mi mutluluk mu, yoksa hafif bir çekingenlik mi, tam olarak okunamıyor. Tablonun gizemi biraz da bu belirsizlikten geliyor.
Neye bakmalı? Çiçekli çayır ve uçurum
Çift, çiçeklerle dolu küçük bir çayırın üzerinde diz çökmüş. Ama çayır aniden bitiyor: kadının çıplak ayakları çayırın kenarından aşağı sarkıyor, parmakları kıvrılmış. Sanki çift bir uçurumun kıyısında. Bu ayrıntı, sahnenin mutluluğuna bir tedirginlik katıyor. Aşkın aynı anda hem cennet hem de tehlikeli bir eşik olduğu düşüncesi, Klimt’in dönemindeki Viyana’da çok yaygındı.
Neye bakmalı? Kare tuval
Tablo tam bir kare: 180 × 180 santimetre. Klimt bu yıllarda kare formatı sık kullanıyordu. Kare, ne yatay bir manzara ne de dikey bir portre hissi veriyor. Durağan ve dengeli bir alan yaratıyor. Figürler tuvalin tam ortasında değil, biraz yukarıda ve sağda duruyor. Bu yüzden çift, altın boşluğun içinde yükseliyormuş gibi görünüyor.
Tablodaki çift kim?
Tablodaki çiftin Klimt’in kendisi ve hayat boyu yakın dostu, moda tasarımcısı Emilie Flöge olduğu sık dile getirilir. Emilie, Klimt’in hayatındaki en önemli kadındı ve ressam ölürken son sözlerinden birinin onun adı olduğu anlatılır. Ancak bu yorumu destekleyen bir belge yok. Klimt kendisi hakkında çok az konuşan, neredeyse hiç otoportre yapmayan bir ressamdı. Çoğu sanat tarihçisi, tablodaki çifti belirli kişiler değil, evrensel bir aşk imgesi olarak görüyor.
Öpücük ne anlatıyor?
Klimt’in yüzyıl dönümündeki Viyana’sı, Freud’un psikanalizi geliştirdiği, aşkın, arzunun ve bilinçaltının açıkça tartışıldığı bir kentti. Klimt’in eserlerinde aşk, çoğu zaman mutlulukla korkuyu, tutkuyla ölümü bir arada taşır. Öpücük bu temanın en uyumlu hali: iki insanın bütün dünyayı unutup tek bir varlığa dönüştüğü an.
Aynı sarılma motifi, Klimt’in Brüksel’deki Stoclet Sarayı için tasarladığı mozaik frizde de karşımıza çıkıyor. Frizin “Kavuşma” (Erfüllung) adı verilen bölümünde, yine desenli giysiler içinde birbirine sarılmış bir çift var. Öpücük, bu fikrin tek bir tuvalde yoğunlaşmış hali olarak görülebilir.
Sanatta öpücük: Rodin, Klimt ve Brancusi
Öpücük, modern sanatta birçok sanatçının ele aldığı bir konu. Auguste Rodin‘in 1880’lerde yaptığı mermer Öpücük heykeli, tutkulu ve gerçekçi bedenleriyle Klimt’ten önceki kuşağın aşk imgesiydi. Klimt’in tablosuyla neredeyse aynı yıllarda, 1907–1908’de Constantin Brancusi da bir Öpücük yaptı: tek bir taş bloktan oyulmuş, birbirine kaynaşmış iki sade figür. Rodin’in gerçekçiliği, Klimt’in süslemeciliği ve Brancusi’nin yalınlığı yan yana konunca, aynı temanın modern sanatın doğuşunda nasıl üç farklı yönde geliştiği görülüyor.
Öpücük nerede görülür?
Öpücük, Viyana’daki Belvedere Sarayı’nın Yukarı Belvedere (Oberes Belvedere) binasında sergileniyor. Barok bir saray olan Belvedere, dünyanın en büyük Klimt koleksiyonuna sahip. Aynı katta Klimt’in Judith tablosu ve öteki Altın Dönem eserleri de var. Egon Schiele ve Oskar Kokoschka gibi Viyanalı modernistlerin eserleri de aynı müzede. Tablonun önü genellikle kalabalık olduğu için sabah erken saatleri seçmek iyi olur. Güncel saatler ve bilet için Belvedere’nin resmi sitesine bakmanızı öneririm.
Viyana’dayken Klimt’in izini sürmek için Secession binasına da uğrayın. Bodrum katında Klimt’in Beethoven Frizi sergileniyor. Egon Schiele‘nin en önemli eserleri ise Leopold Müzesi’nde.
Tablonun ressamı: Gustav Klimt
Gustav Klimt 1862’de Viyana yakınlarında doğdu. Dekoratif sanatlar okulunda eğitim aldı, gençliğinde tiyatro ve müze binaları için tavan resimleri yaptı. 1897’de akademik sanata başkaldıran genç sanatçılarla birlikte Viyana Secession’ı kurdu ve ilk başkanı oldu. Kadın portreleri, altın süslemeli tabloları ve Attersee kıyısında yaptığı kare manzaralarıyla tanındı. 1918’de, 55 yaşında Viyana’da öldü. Hayatını Gustav Klimt yazımda, hakkındaki filmleri ise Klimt filmleri yazımda anlattım.
Sıkça sorulan sorular
Öpücük tablosu kimin?
Avusturyalı ressam Gustav Klimt’in. Tabloyu 1907–1908 yıllarında, Altın Dönemi’nde yaptı.
Klimt’in Öpücük tablosu nerede?
Viyana’daki Belvedere Sarayı’nın Yukarı Belvedere binasında sergileniyor.
Öpücük tablosunda gerçek altın var mı?
Evet. Klimt yağlı boyanın yanında altın varak, gümüş ve platin tozu kullandı. Tablonun parıltısı bu metallerden geliyor.
Öpücük tablosundaki çift kim?
Çiftin Klimt ve yakın dostu Emilie Flöge olduğu sık söylenir, ama bunu gösteren bir belge yok. Çoğu sanat tarihçisi figürleri evrensel bir aşk imgesi olarak görüyor.
Öpücük tablosu ne anlatıyor?
İki insanın aşkta tek bir varlığa dönüştüğü anı. Altın zemin çifti zamanın dışına taşıyor, çayırın kenarındaki uçurum ise bu mutluluğa bir tedirginlik katıyor.
Özet
| Ne? | Altın bir örtünün içinde öpüşen bir çifti gösteren tablo |
| Kim, ne zaman? | Gustav Klimt, 1907–1908 |
| Neye bakmalı? | Altın zemin, erkeğin ve kadının farklı desenleri, yüzler ve eller, çayırın kenarındaki uçurum, kare tuval |
| Esin kaynağı | Ravenna’daki Bizans mozaikleri |
| Karşılaştırma | Rodin’in ve Brancusi’nin Öpücük heykelleri |
| Nerede? | Yukarı Belvedere, Viyana |
Son söz
Öpücük’ü yazarken en çok dikkatimi çeken ayrıntı, kadının çayırın kenarından sarkan ayakları oldu. İlk bakışta yalnızca altın ve mutluluk görünen bir tabloda, bu küçük ayrıntı aşkın hem güzel hem de kırılgan olduğunu hatırlatıyor. Belki de bu yüzden Öpücük, bir asırdan fazla zaman sonra bile herkesin kendi hikayesini bulabildiği bir tablo. Modern sanat bilginizi sınamak isterseniz testime de göz atabilirsiniz.
