Georgia O’Keeffe: Çiçekleri ve Çölü Büyüten Amerikalı Ressam

“Kimse bir çiçeği gerçekten görmez; o kadar küçüktür ki, görmek zaman alır ve arkadaşlık gibi zamanımız yoktur.” — Georgia O’Keeffe

Georgia O’Keeffe, Amerikan modern sanatının en tanınan ismi. Dev boyutlu çiçek resimleri, New Mexico çölünün kemikleri ve kırmızı tepeleri, gökdelenleri ve bulut denizleriyle kendine ait bir dünya kurdu.

Yetmiş yılı aşan kariyeri boyunca hiçbir akıma katılmadı, kimsenin öğrencisi olmadı ve resimlerine yüklenen yorumlara itiraz etmekten hiç vazgeçmedi. Bu yazıda önce O’Keeffe’nin hayatını, sonra en önemli eserlerini ve onlara bakarken nelere dikkat etmek gerektiğini anlatıyorum.

Georgia O’Keeffe kimdir?

Wisconsin’den New York’a

Georgia Totto O’Keeffe, 15 Kasım 1887’de ABD’nin Wisconsin eyaletinde bir süt çiftliğinde doğdu. Yedi kardeşin ikincisiydi. Chicago Sanat Enstitüsü’nde ve New York’taki Art Students League’de eğitim gördü, bir süre Chicago’da reklam illüstratörü olarak çalıştı.

Kariyerinin dönüm noktası 1912’de, eğitimci Arthur Wesley Dow’un fikirleriyle tanışması oldu. Dow’a göre sanatçının görevi doğayı kopyalamak değil, kendi duygusunu biçim ve renkle düzenlemekti. O’Keeffe bundan sonra kendi dilini aramaya başladı; Teksas ve Güney Carolina’da öğretmenlik yaparken soyut kömür karakalem çizimler üretti.

Alfred Stieglitz

1915’te bu çizimleri bir arkadaşına gönderdi; arkadaşı da onları New York’un en önemli modern sanat galerisi 291’i işleten fotoğrafçı Alfred Stieglitz‘e gösterdi. Stieglitz çizimleri 1916’da O’Keeffe’ye haber vermeden sergiledi. O’Keeffe galeriye gidip itiraz etti; bu tartışma, hayatının geri kalanını belirleyecek ilişkinin başlangıcı oldu.

Stieglitz onu New York’a getirdi, sergilerini düzenledi ve 1924’te evlendiler. Aynı yıllarda O’Keeffe’nin üç yüzden fazla fotoğrafını çekti; bunların bir kısmı çıplak portrelerdi ve sergilendiğinde büyük yankı uyandırdı. Bu fotoğraflar O’Keeffe’yi tanınır kıldı, ama resimlerinin uzun yıllar cinsellik üzerinden okunmasına da yol açtı.

Çiçekler ve gökdelenler

1920’lerin ortasından itibaren büyük boyutlu çiçek resimleri yapmaya başladı. Aynı yıllarda New York’un yeni gökdelenlerini de resmetti; o dönemde bu konunun “erkek işi” sayıldığını düşünen çevrelere inat, şehir manzaralarında ısrar etti.

New Mexico

1929’da ilk kez New Mexico’ya gitti ve çöl manzarası hayatını değiştirdi. Uzun yıllar yazlarını orada geçirdi; çölde bulduğu hayvan kemiklerini New York’a taşıyıp resmetti. Stieglitz’in 1946’daki ölümünden sonra kalıcı olarak New Mexico’ya, Ghost Ranch ve Abiquiú’daki evlerine yerleşti.

Son yılları

1950’lerde Peru’dan Japonya’ya uzanan yolculuklar yaptı; uçaktan gördüğü bulut denizleri son büyük serisine ilham verdi. 1970’lerin başında gözlerindeki rahatsızlık nedeniyle merkezi görüşünü büyük ölçüde kaybetti; asistanı Juan Hamilton’ın desteğiyle çömlekçiliğe ve yardımla resme devam etti. 1985’te Ulusal Sanat Madalyası’nı aldı.

6 Mart 1986’da, 98 yaşında Santa Fe’de öldü. Vasiyeti üzerine külleri, resimlerinde defalarca yer verdiği Pedernal Dağı’nda rüzgara bırakıldı.

O’Keeffe’nin sanat anlayışı

Büyütmek, görmeyi sağlamak

O’Keeffe çiçekleri neden bu kadar büyük resmettiğini açıkça anlatmıştı: kimsenin küçük bir çiçeğe bakacak vakti yoktu, o yüzden onu kimsenin görmezden gelemeyeceği kadar büyük yaptı. Bu basit fikir, resimlerini soyut bir biçim araştırmasına da dönüştürüyor: yaklaştıkça çiçek, kıvrımlardan ve renk geçişlerinden oluşan bir manzaraya benziyor.

Cinsellik yorumlarına itirazı

Eleştirmenler, özellikle Stieglitz’in yönlendirmesiyle, çiçek resimlerini kadın bedeninin simgesi olarak okudu. O’Keeffe bu yorumu ömrü boyunca reddetti; bu okumanın eleştirmenlerin kendi zihinlerinden geldiğini, kendisinin gördüğü şeyi resmettiğini söyledi. Bugün bile resimleri hem bu yorumla hem de ona karşı çıkışıyla birlikte konuşuluyor.

Georgia O’Keeffe’nin en önemli 10 eseri

1. Mavi ve Yeşil Müzik (1919–1921)

Nerede: Art Institute of Chicago

Erken dönemin soyut eserlerinden biri. Mavi, yeşil ve beyazdan oluşan akışkan biçimler, bir sesin ya da bir müziğin görünür hali gibi.

Bu eserde neye bakmalı? Ortadaki dikey beyaz çizgiye. Resim bir şeyi göstermiyor, bir duyguyu düzenliyor. O’Keeffe’nin Dow’dan öğrendiği ilkeyi en saf haliyle burada görebilirsiniz.

2. Petunya No. 2 (1924)

Nerede: Georgia O’Keeffe Museum, Santa Fe

O’Keeffe’nin ilk büyük ölçekli çiçek resimlerinden biri. Mor bir petunya, tuvalin tamamını kaplıyor.

Bu eserde neye bakmalı? Çiçeğin kadrajına. Yaprakların kenarları resmin dışına taşıyor; bir fotoğraf makinesinin yakın çekimi gibi. Stieglitz ve çevresindeki fotoğrafçıların bakış biçiminin resme etkisi çok açık.

3. Siyah Süsen (1926)

Nerede: Metropolitan Museum of Art, New York

O’Keeffe’nin en çok tartışılan çiçek resmi. Koyu mor, neredeyse siyah bir süsenin merkezine yapılan yakın bakış.

Bu eserde neye bakmalı? Renk geçişlerine. Açık grilerden derin mora uzanan tonlar arasında hiçbir keskin sınır yok. Çiçeğin ortasındaki karanlık, resmi bir botanik çalışmasından çıkarıp bir mekana dönüştürüyor.

4. Radiator Binası, Gece, New York (1927)

Nerede: Crystal Bridges Museum of American Art, Arkansas

New York’un yeni gökdelenlerinden Radiator Binası’nın gece görünümü. Siyah gövde, aydınlatılmış tepe ve buhar bulutları.

Bu eserde neye bakmalı? Sağdaki kırmızı ışıklı yazıya. Aslında orada bir reklam panosu vardı; O’Keeffe onun yerine “Alfred Stieglitz” yazdı. Şehir manzarasının içine kişisel bir not bırakmış oluyor.

5. Jimson Otu / Beyaz Çiçek No. 1 (1932)

Nerede: Crystal Bridges Museum of American Art, Arkansas

Evinin bahçesinde yetişen jimson otunun dört beyaz çiçeği. 2014’te açık artırmada yaklaşık 44 milyon dolara satılarak bir kadın sanatçının eseri için o güne kadarki en yüksek fiyata ulaştı.

Bu eserde neye bakmalı? Beyazın içindeki renklere. Uzaktan tek renk gibi görünen çiçekte yeşiller, maviler ve soluk sarılar var. O’Keeffe için beyaz hiçbir zaman boş bir renk değildi.

6. İnek Kafatası: Kırmızı, Beyaz ve Mavi (1931)

Nerede: Metropolitan Museum of Art, New York

Çölde bulduğu bir inek kafatası, Amerikan bayrağının renklerini andıran bir zemin önünde.

Bu eserde neye bakmalı? Kompozisyonun dikeyliğine. Kafatası bir ikona ya da bir haç gibi ortada duruyor. O’Keeffe bu resmi, “büyük Amerikan romanı” arayışındaki erkek yazar ve ressamlara şakayla karışık bir cevap olarak yaptığını anlatmıştı.

7. Koç Başı, Beyaz Hatmi ve Küçük Tepeler (1935)

Nerede: Brooklyn Museum, New York

Havada asılı duran bir koç kafatası, yanında beyaz bir çiçek ve arkada New Mexico’nun tepeleri.

Bu eserde neye bakmalı? Ölçeklerin uyumsuzluğuna. Kafatası dağlardan büyük, çiçek ise kafatasının yanında duruyor. O’Keeffe gerçek bir manzara değil, çölde hissettiği şeyin resmini yapıyor: ölüm, güzellik ve sonsuz boşluk yan yana.

8. Yaz Günleri (1936)

Nerede: Whitney Museum of American Art, New York

Boynuzları geniş bir geyik kafatası, çöl çiçekleri ve soluk mavi bir gökyüzü. O’Keeffe’nin en çok çoğaltılan görüntülerinden biri.

Bu eserde neye bakmalı? Kafatasının altındaki sisli manzaraya. Yukarıdaki keskin, net kafatası ile aşağıdaki bulanık çöl iki ayrı dünyadan geliyormuş gibi. Bu karşıtlık resme rüya gibi bir hava veriyor.

9. Ay ile Leğen Kemiği (1943)

Nerede: Norton Museum of Art, Florida

Çölde bulduğu bir leğen kemiğinin deliğinden görünen gökyüzü ve ay.

Bu eserde neye bakmalı? Deliğe. O’Keeffe kemiği eline alıp gökyüzüne doğru kaldırdığını ve asıl resmi kemiğin içindeki mavilikte bulduğunu anlatmıştı. Nesne değil, nesnenin çerçevelediği boşluk konu oluyor.

10. Bulutların Üstünde Gökyüzü IV (1965)

Nerede: Art Institute of Chicago

77 yaşındayken yaptığı, yaklaşık 7,5 metre uzunluğunda dev tuval. Uçaktan görülen, ufka kadar uzanan bulut denizi.

Bu eserde neye bakmalı? Bulutların küçülmesine. Öndeki beyaz şekiller büyük, uzaktakiler minicik; sonsuz bir düzlem hissi veriyorlar. Bu kadar büyük bir tuvalde, ileri yaşında ve tek başına çalışmış olması eserin hikayesini daha da etkileyici kılıyor.

Georgia O’Keeffe hakkında filmler

O’Keeffe’nin hayatı ve Alfred Stieglitz ile ilişkisi sinemaya da konu oldu. Filmin gerçeğe ne kadar sadık kaldığını Georgia O’Keeffe filmi yazımda anlattım. Diğer ressamların hayatını anlatan filmler için Sanat Filmleri bölümüne bakabilirsiniz.

O’Keeffe’nin eserlerini nerede görebilirsiniz?

En kapsamlı koleksiyon, Santa Fe’deki Georgia O’Keeffe Museum‘da. Aynı bölgedeki Abiquiú’da sanatçının evi ve atölyesi de rehberli turlarla ziyaret edilebiliyor; Ghost Ranch ise resimlerindeki manzarayı yerinde görmek için ideal.

New York’ta The Met, MoMA ve Whitney Museum, Chicago’da Art Institute önemli eserlerine sahip. O’Keeffe’nin eserleri telif koruması altında olduğu için bu yazıda görsellerine yer vermedim; müzelerin sitelerinde yüksek çözünürlüklü görüntülerini bulabilirsiniz.

Georgia O’Keeffe hakkında merak edilenler

O’Keeffe’nin çiçek resimleri gerçekten kadın bedenini mi anlatıyor?

O’Keeffe bu yorumu hayatı boyunca reddetti. Çiçekleri büyük yapma nedenini, kimsenin küçük bir çiçeğe bakacak zamanı olmamasına bağlıyordu. Cinsel çağrışımlı okuma büyük ölçüde 1920’lerdeki eleştirmenlerden ve Stieglitz’in sunumundan kaynaklandı. Bugün her iki yaklaşım da tartışılmaya devam ediyor.

O’Keeffe neden çöle taşındı?

1929’da ilk kez gittiği New Mexico’nun ışığı, boşluğu ve renkleri onu derinden etkiledi. Yıllarca yazlarını orada geçirdi, Stieglitz’in 1946’daki ölümünden sonra ise kalıcı olarak yerleşti. Çölde bulduğu kemikler, kırmızı tepeler ve kerpiç yapılar son kırk yılının başlıca konuları oldu.

O’Keeffe’nin en pahalı eseri hangisi?

2014’te satılan Jimson Otu / Beyaz Çiçek No. 1 (1932), yaklaşık 44 milyon dolarla bir kadın sanatçının eseri için o tarihte kırılan bir rekora ulaştı.

Gözleri görmezken nasıl çalışmaya devam etti?

1970’lerin başında merkezi görüşünü büyük ölçüde kaybetti; çevresel görüşü kaldı. Asistanı Juan Hamilton’ın desteğiyle çömlek yapmaya başladı ve yardım alarak resim çalışmalarını sürdürdü. Son yıllarında hafızasındaki manzaraları da çalıştı.

Kısaca Georgia O’Keeffe

Doğum	15 Kasım 1887, Sun Prairie, Wisconsin (ABD)
Ölüm	6 Mart 1986, Santa Fe, New Mexico
Akım	Amerikan modernizmi; hiçbir gruba bağlı değil
Eğitim	Chicago Sanat Enstitüsü, Art Students League
Eşi	Alfred Stieglitz (fotoğrafçı, 1924–1946)
Başlıca konuları	Büyük çiçekler, hayvan kemikleri, New Mexico manzaraları, gökdelenler, bulutlar
Ödülü	Ulusal Sanat Madalyası (1985)
En ünlü eserleri	Siyah Süsen, Jimson Otu, İnek Kafatası, Yaz Günleri
Müzesi	Georgia O’Keeffe Museum, Santa Fe

O’Keeffe’nin resimleri bakmayı yavaşlatıyor. Bir çiçeğin ortasına, bir kemiğin deliğine ya da bir bulut denizine o kadar uzun bakmış ki, izleyiciyi de aynı sabra çağırıyor. Bir kadın ressam olarak sürekli “kadın sanatı” kalıbına sıkıştırılmasına karşı verdiği inatçı mücadele de resimleri kadar etkileyici.

O’Keeffe’nin çağdaşları ve Amerikan sanatının diğer önemli isimleri için Jackson Pollock ve Andy Warhol yazılarıma, diğer ressamlar için Ressamlar sayfasına, sanat akımları için Sanat Tarihi Dönemleri sayfasına bakabilirsiniz. Modern sanat bilginizi sınamak isterseniz Modern Sanat testim sizi bekliyor.