Joan Miro: Yıldızlarla, Kuşlarla ve Renklerle Kendi Alfabesini Kuran Ressam
“Resmi öldürmek istiyorum.” — Joan Miro, 1920’lerin sonu
Joan Miro, 20. yüzyılın en özgün ressamlarından biri. Yıldızlar, gözler, kuşlar, kadın figürleri ve serbestçe süzülen renkli lekelerden kurduğu dili bir kez gördükten sonra kolay kolay unutamazsınız. Sürrealizmle birlikte anıldı ama hiçbir akıma tam olarak ait olmadı.
Resmin yanı sıra seramik, heykel, baskı, halı ve dev duvar mozaikleri de yaptı; Barselona sokaklarında bugün hala onun işlerinin üzerinden yürüyorsunuz. Bu yazıda önce Miro’nun hayatını, sonra en önemli eserlerini ve onlara bakarken nelere dikkat etmek gerektiğini anlatıyorum.
Joan Miro kimdir?
Çocukluğu ve eğitimi
Joan Miró i Ferrà, 20 Nisan 1893’te Barselona’da doğdu. Babası kuyumcu ve saatçiydi. Küçük yaşta resim dersleri aldı, ama ailesi onun sağlam bir meslek edinmesini istiyordu. Ticaret okuluna gönderildi ve bir şirkette katip olarak çalışmaya başladı.
Bu hayat ona göre değildi. 1911’de ağır bir sinir krizi geçirdi, ardından tifoya yakalandı. Ailesi onu iyileşmesi için Tarragona yakınlarındaki Mont-roig’da satın aldıkları çiftlik evine gönderdi. Mont-roig’ın toprakları, bitkileri ve hayvanları, Miro’nun bütün hayatı boyunca döneceği bir ilham kaynağı oldu. İyileştikten sonra ailesi resim yapmasına izin verdi.
1912’de Barselona’da Francesc Galí’nin sanat okuluna girdi. Galí, öğrencilerinden nesnelere bakmadan, gözleri kapalı dokunarak çizmelerini istiyordu; Miro bu deneyimin biçimleri hissetmeyi öğrettiğini söyledi.
Paris ve Picasso
1920’de Paris’e gitti. Aileleri birbirini tanıyan Picasso ile burada dostluk kurdu. Picasso Miro’dan on iki yaş büyüktü ve genç ressama destek oldu. Karakter olarak çok farklıydılar: Picasso’nun karmaşık özel hayatının tersine Miro düzenli, sessiz, disiplinli bir insandı. 1929’da Pilar Juncosa ile evlendi ve ölümüne kadar onunla yaşadı.
Sürrealistler
1924’te André Breton’un çevresindeki Sürrealistlerle tanıştı. Breton onu “aramızdaki en sürrealist kişi” olarak tanımladı. Miro Sürrealistlerin sergilerine katıldı, otomatizm fikrini, yani bilinçli kontrolü bırakıp elin serbestçe çizmesini benimsedi. Ama grubun kurallarına ve siyasi tartışmalarına hiçbir zaman tam olarak bağlanmadı.
Bu yıllarda yoksuldu; sonradan, açlıktan gördüğü halüsinasyonların bazı resimlerine ilham verdiğini anlatacaktı. 1920’lerin sonunda geleneksel resme karşı duyduğu öfkeyi “resmi öldürmek istiyorum” sözüyle ifade etti ve kolajlarla, farklı malzemelerle denemeler yaptı.
Savaş yılları
İspanya İç Savaşı sırasında Paris’teydi. 1937’de Paris Dünya Fuarı’ndaki İspanya Cumhuriyeti pavyonu için, Picasso’nun Guernica‘sının yakınında sergilenen dev bir duvar resmi, Orakçı‘yı yaptı; eser sergiden sonra kayboldu. II. Dünya Savaşı başladığında Normandiya’daki Varengeville’e çekildi, 1940’ta Alman işgali üzerine İspanya’ya, Mallorca’ya döndü. Bu yıllarda Takımyıldızlar serisini yaptı. 1941’de New York’taki MoMA’da ilk büyük retrospektif sergisi açıldı.
Mallorca yılları
1954’te Venedik Bienali’nde baskı dalında büyük ödülü kazandı. Seramikçi Josep Llorens Artigas ile birlikte Paris’teki UNESCO binası için yaptığı seramik duvarlarla 1958’de Guggenheim Uluslararası Ödülü’nü aldı. 1956’da Mallorca’daki Palma’ya yerleşti; arkadaşı mimar Josep Lluís Sert’in tasarladığı büyük atölyesinde çalıştı. 1960’lardan itibaren heykel ve seramik çalışmalarına ağırlık verdi.
1975’te Barselona’da Joan Miró Vakfı açıldı. 25 Aralık 1983’te, 90 yaşında Palma’da öldü.
Miro’nun sanat anlayışı
Kendi imgelerinden bir alfabe
Miro’nun resimlerinde tekrar eden işaretler var: yıldızlar, ay, güneş, göz, kuş, kadın, merdiven. Bunlar zamanla kendi içinde tutarlı bir alfabeye dönüştü. Merdiven kaçışı, kuş toprak ile gökyüzü arasındaki bağı, yıldız ise düşü ve şiiri simgeliyordu.
Şiir gibi resim
Miro şairlerle dosttu ve kendi resimlerini şiirden ayırmadı. Tuvallerine sözcükler ve dizeler yazdı. Çocuk resimlerine ve halk sanatına duyduğu ilgi de onun kendiliğinden, oyun gibi görünen ama son derece dikkatle kurulmuş kompozisyonlarında hissediliyor.
Joan Miro’nun en önemli 10 eseri
1. Çiftlik (1921–1922)
Nerede: National Gallery of Art, Washington
Mont-roig’daki ailesinin çiftlik evini gösteren bu tablo, Miro’nun gerçekçi döneminin doruğu. Paris’te dokuz ay boyunca üzerinde çalıştı. Resmi, o yıllarda henüz ünlü olmayan yazar Ernest Hemingway satın aldı.
Bu eserde neye bakmalı? Ayrıntılara. Her bitki, her taş, her hayvan tek tek ve eşit özenle boyanmış; kuru toprakta bir salyangoz bile görülüyor. Hemingway bu tablo için, İspanya’da olmanın bütün duygusunu içinde taşıdığını söylemişti. Birkaç yıl sonra aynı nesneler Miro’nun resimlerinde işaretlere dönüşecekti.
2. Katalan Manzarası (Avcı) (1923–1924)
Nerede: MoMA, New York
Miro’nun gerçekçilikten kendi işaret diline geçtiği ilk büyük eser. Sarı ve pembe iki düzlem, üzerinde çizgiye dönüşmüş bir avcı, bir tavşan, bir balık ve bir sardalya.
Bu eserde neye bakmalı? Avcıyı bulmaya çalışın. Soldaki üçgen başlı, piposu olan çizgi figür avcı; elinde tüfek ve öldürdüğü tavşan var. Miro bir manzarayı, onu oluşturan unsurların simgelerine indirgemiş.
3. Soytarının Karnavalı (1924–1925)
Nerede: Buffalo AKG Art Museum, New York eyaleti
Küçük yaratıklar, müzik aletleri, kediler, böcekler ve gözlerle dolu, kalabalık ve neşeli bir oda. Miro bu tablonun fikirlerinin, açlıktan gördüğü halüsinasyonlardan geldiğini anlatmıştı.
Bu eserde neye bakmalı? Sol taraftaki merdivene ve pencerenin dışındaki koni biçimli şekle. Merdiven Miro’nun sonraki bütün resimlerinde kaçışın simgesi olarak tekrar edecek. Odadaki her şey hareket halinde; bir çocuğun hayal dünyası gibi.
4. Hollanda İç Mekanı I (1928)
Nerede: MoMA, New York
Miro 1928’deki Hollanda gezisinde gördüğü 17. yüzyıl ressamı Hendrick Sorgh’un Lavtacı adlı resminden yola çıktı. Gerçekçi bir iç mekan sahnesini kendi renkli, organik biçimlerine dönüştürdü.
Bu eserde neye bakmalı? Eski resmin nesnelerini bulmaya çalışın. Lavta beyaz bir kütleye, müzisyen iri bir kafaya dönüşmüş; köpek, kedi ve pencereden görünen manzara hala orada ama tanınmaz halde. Miro eski ustalara saygı duyuyor, ama onları bir oyun malzemesi gibi kullanıyor.
5. Eski Ayakkabılı Natürmort (1937)
Nerede: MoMA, New York
İspanya İç Savaşı sırasında Paris’te yapılan bu natürmortta bir elma, bir çatal, bir şişe, bir ekmek dilimi ve eski bir ayakkabı var. Miro’nun en karanlık resimlerinden biri.
Bu eserde neye bakmalı? Renklere. Sıradan nesneler zehirli yeşiller, morlar ve kara gölgeler içinde, sanki yanıyor. Miro bu resmin, İspanya’da yaşanan trajedinin etkisiyle yapıldığını söylemişti. Guernica ile aynı yılın eseri.
6. Takımyıldızlar serisi (1940–1941)
Nerede: Çeşitli müzeler ve özel koleksiyonlar; Joan Miró Vakfı (Barselona)
II. Dünya Savaşı’nın başında, önce Normandiya’da sonra Mallorca’da yaptığı 23 küçük guaj resimlik seri. Kadınlar, kuşlar, yıldızlar ve gözlerden oluşan, ince çizgilerle birbirine bağlanmış yoğun kompozisyonlar.
Bu eserde neye bakmalı? Boşluklara. Neredeyse hiç boş yer yok; her şey bir ağ gibi birbirine bağlı. Miro savaşın ortasında, dünyanın karmaşasına karşı bir düzen ve umut arayışı olarak yıldızlara, geceye ve müziğe döndüğünü anlatmıştı.
7. UNESCO Duvarları: Ay Duvarı ve Güneş Duvarı (1958)
Nerede: UNESCO Genel Merkezi, Paris
Seramikçi Josep Llorens Artigas ile birlikte yapılan iki dev seramik duvar. Miro bu eserle 1958’de Guggenheim Uluslararası Ödülü’nü kazandı.
Bu eserde neye bakmalı? Yüzeyin dokusuna. Seramik parçaların çoğu tek tek elde yapılıp fırınlandı; renkler ve biçimler taşın doğal dokusuyla birleşiyor. Miro’nun resimdeki imgeleri burada mimarinin parçası oluyor.
8. Mavi I, II, III (1961)
Nerede: Centre Pompidou, Paris
Üç büyük tuvalden oluşan seri. Neredeyse tamamen mavi zemin üzerinde birkaç siyah nokta, ince bir kırmızı çizgi ve tek tük renk lekesi.
Bu eserde neye bakmalı? Sadeliğe. Miro bu üç resim için uzun süre hazırlandığını ve her birini çok kısa bir sürede, büyük bir yoğunlukla boyadığını anlatmıştı. Az sayıda işaretin geniş bir mavinin içinde nasıl dengelendiğine bakın; seyrederken insanı sakinleştiren bir boşluk.
9. Pla de l’Os Mozaiği (1976)
Nerede: La Rambla, Barselona
Barselona’nın en işlek caddesi La Rambla’nın ortasında, zemine yerleştirilmiş renkli bir mozaik. Deniz yoluyla şehre gelenleri karşılamak için tasarlandı.
Bu eserde neye bakmalı? Ayağınızın altına. Her gün binlerce insan farkına varmadan bu Miro eserinin üzerinden yürüyor. Mozaiğin bir köşesindeki karo Miro’nun imzasını taşıyor.
10. Kadın ve Kuş (1983)
Nerede: Joan Miró Parkı, Barselona
Yaklaşık 22 metre yüksekliğindeki bu dev heykel, Miro’nun ölümünden birkaç ay önce açıldı. Yüzeyi, Katalan mimarisinde sık kullanılan kırık seramik parçalarıyla kaplı.
Bu eserde neye bakmalı? Seramik kaplamaya. Parçaların renkleri Miro’nun resimlerindeki kırmızı, sarı, mavi ve yeşil. Kaplama tekniği Barselona’nın ünlü mimarı Gaudí’nin yapılarını hatırlatıyor. Heykel, Miro’nun kentine bıraktığı son büyük armağan.
Miro’nun eserlerini nerede görebilirsiniz?
En önemli adres, Barselona’daki Montjuïc tepesinde bulunan Joan Miró Vakfı (Fundació Joan Miró). Binayı Miro’nun arkadaşı Josep Lluís Sert tasarladı ve koleksiyonda resimlerinden heykellerine, halılarına kadar binlerce eser var. Mallorca’daki Palma’da, sanatçının atölyesinin de bulunduğu Pilar i Joan Miró Vakfı ziyaret edilebiliyor.
Barselona’da ayrıca La Rambla’daki mozaiği ve Joan Miró Parkı’ndaki Kadın ve Kuş heykelini görebilirsiniz. Diğer önemli koleksiyonlar arasında New York’taki MoMA, Paris’teki Centre Pompidou ve Madrid’deki Reina Sofía var. Miro’nun eserleri telif koruması altında olduğu için bu yazıda görsellerine yer vermedim; müzelerin sitelerinde yüksek çözünürlüklü görüntülerini bulabilirsiniz.
Joan Miro hakkında merak edilenler
Joan Miro sürrealist miydi?
Sürrealistlerle birlikte sergiler açtı ve André Breton onu grubun en sürrealist üyesi olarak tanımladı. Ancak Miro hiçbir akıma tam olarak bağlanmadı; grubun kurallarına ve siyasi tartışmalarına mesafeli durdu. Bugün Sürrealizmle birlikte anılsa da kendine özgü bir yerde duran bir sanatçı olarak değerlendiriliyor.
İspanya’nın turizm logosunu Miro mu tasarladı?
Evet. Kırmızı, sarı ve siyah renklerle, güneşi andıran bir yıldız ve el yazısıyla “España” kelimesinden oluşan logo, Miro’nun ölümünden kısa bir süre önce İspanya turizmi için tasarladığı bir eser. Logo bugün hala İspanya’nın turizm tanıtımında kullanılıyor.
Miro’nun resimlerindeki semboller ne anlama gelir?
Miro’nun kendi imge alfabesi vardı. Yıldız düşü ve şiiri, merdiven kaçışı ve yükselişi, kuş yer ile gök arasındaki bağı, göz ise bakmayı ve bilinci temsil eder. Kadın figürü de doğurganlığın ve toprağın simgesi olarak sık sık karşımıza çıkar.
Miro ile Picasso arkadaş mıydı?
Evet. İki İspanyol ressam 1920’de Paris’te tanıştı ve Picasso genç Miro’ya destek oldu. Karakterleri çok farklıydı ama birbirlerinin sanatına saygı duydular. Picasso yazımda onun Paris yıllarını daha ayrıntılı anlattım.
Kısaca Joan Miro
| Doğum | 20 Nisan 1893, Barselona (İspanya) |
| Ölüm | 25 Aralık 1983, Palma de Mallorca |
| Akım | Sürrealizmle ilişkilendirilir; kendine özgü bir soyut-simgesel üslup |
| Eğitim | Francesc Galí’nin okulu, Barselona |
| Eşi | Pilar Juncosa |
| Çalıştığı alanlar | Resim, seramik, heykel, baskı, duvar mozaiği, halı |
| En ünlü eserleri | Çiftlik, Soytarının Karnavalı, Takımyıldızlar serisi |
| Ödülleri | Venedik Bienali baskı ödülü (1954), Guggenheim Uluslararası Ödülü (1958) |
| Müzesi | Joan Miró Vakfı, Barselona |
Miro’nun resimleri ilk bakışta bir çocuğun elinden çıkmış gibi neşeli ve kolay görünüyor. Ama her yıldızın, her çizginin yeri özenle seçilmiş. Savaşın, yoksulluğun ve yalnızlığın ortasında bile ışıklı renklerden ve oyun gibi biçimlerden vazgeçmedi. Barselona’da La Rambla’da yürürken ayağınızın altındaki mozaiğe bakın; Miro kentin günlük hayatının bir parçası olmayı başarmış nadir ressamlardan.
Miro’nun dostu Pablo Picasso, sürrealist çağdaşları Salvador Dali ve René Magritte ile renk ve biçimin şiirini paylaştığı Paul Klee ve Wassily Kandinsky yazılarıma, diğer ressamlar için Ressamlar sayfasına, sanat akımları için Sanat Tarihi Dönemleri sayfasına bakabilirsiniz. Modern sanat bilginizi sınamak isterseniz Modern Sanat testim sizi bekliyor.
