William Hogarth: Toplumsal Hicvin ve Resimli Hikayenin Öncüsü

“Resimlerimi, bir oyun yazarının sahnesi gibi kurarım.” — William Hogarth’ın kendi yöntemini anlattığı sözlerden

William Hogarth, 18. yüzyıl İngiltere’sinin toplumsal hicvini resme taşıyan sanatçı. Bir hikayeyi birkaç tabloya bölerek anlatan dizileriyle, çizgi romanın ve modern karikatürün öncüsü sayılıyor.

Aynı zamanda sanatçı haklarının savunucusuydu: İngiltere’de gravür sanatçılarını koruyan ilk telif yasası onun girişimiyle çıktı ve halk arasında “Hogarth Yasası” diye anıldı. Bu yazıda önce Hogarth’ın hayatını, sonra en önemli eserlerini ve onlara bakarken nelere dikkat etmek gerektiğini anlatıyorum.

William Hogarth kimdir?

Borçlular hapishanesinden çıkan bir çocukluk

William Hogarth, 10 Kasım 1697’de Londra’da doğdu. Babası bir kahvehane açmayı denedi, iflas etti ve borçlular hapishanesine düştü; aile de bir süre orada yaşadı. Bu deneyim, Hogarth’ın hayatı boyunca yoksulluk, borç ve toplumsal düşüşü konu edinmesinde etkili oldu.

Gümüş kakma ustasının yanında çıraklık yaptı, sonra gravüre geçti. Kitap resimleri ve ticari baskılarla geçinirken kendi hikayelerini anlatan diziler üretmeye başladı.

Resimli hikayeler

1732’de yayımlanan Bir Fahişenin Yolculuğu ve ardından gelen Bir Zamparanın Yolculuğu, bir kişinin adım adım çöküşünü altı-sekiz sahnede anlatıyordu. Baskılar büyük ilgi gördü; o kadar ki izinsiz kopyaları piyasayı doldurdu.

Telif yasası

Hogarth, kendi baskılarının korsan kopyalarına karşı meclise başvurdu ve 1735’te gravür sanatçılarına telif hakkı tanıyan yasa çıktı. Sanatçı haklarının yasayla korunması yolundaki bu adım, bugünkü telif sistemine giden erken bir basamak sayılıyor.

Son yılları

Portre ressamı olarak da çalıştı, 1753’te güzellik üzerine bir kuram kitabı yazdı ve Londra’daki bir çocuk bakımevi için sanatçıları örgütledi. 26 Ekim 1764’te, 66 yaşında Londra’da öldü.

Hogarth’ın sanat anlayışı

Sahne gibi kurulmuş resimler

Hogarth kendi yöntemini tiyatroya benzetiyordu: her tablo bir perde, her figür bir oyuncu. Resimlerde onlarca ayrıntı vardır ve her biri hikayenin bir parçasını anlatır: duvardaki tablo, yerdeki kağıt, köpeğin baktığı yön.

Ahlak dersi ve mizah

Dizilerinin sonu genellikle ölüm, hapis ya da akıl hastanesidir. Ama anlatım sert bir vaazdan çok, acı bir mizahla ilerler. Hogarth hem eğlendirmek hem de düşündürmek istiyordu; baskılarının ucuz olması da bunu mümkün kıldı, eserleri geniş bir kitleye ulaştı.

William Hogarth’ın en önemli 10 eseri

1. Bir Fahişenin Yolculuğu (1732)

Nerede: Baskı dizisi; British Museum ve çeşitli koleksiyonlar

Londra’ya gelen genç bir taşralı kızın, altı sahnede anlatılan düşüşü. Özgün tablolar bir yangında yok oldu; diziyi baskılardan biliyoruz.

Bu eserde neye bakmalı? İlk sahnedeki ayrıntılara. Kızın arkasındaki yığılmış bavullar, onu karşılayan kadının sahte gülümsemesi, kenardaki adamlar. Hikayenin bütün sonu daha ilk karede kuruluyor.

2. Bir Zamparanın Yolculuğu (1733–1735)

Nerede: Sir John Soane’s Museum, Londra

Miras kalan parayı harcayan genç bir adamın sekiz sahnede anlatılan çöküşü; son durağı akıl hastanesi.

Bu eserde neye bakmalı? Sekizinci sahnedeki izleyicilere. Akıl hastanesine gezmeye gelmiş iki şık kadın var; dönemde bu gerçekten yapılan bir eğlenceydi. Hogarth, yalnızca düşen adamı değil, onu seyredenleri de eleştiriyor.

3. Moda Evliliği (1743–1745)

Nerede: National Gallery, Londra

Parasız bir soylu ailenin oğlu ile zengin bir tüccarın kızının çıkar evliliği; altı sahnede sonu cinayet ve intiharla biten bir hikaye.

Hogarth’ın tablo dizisi olarak yaptığı en olgun işi; baskıları da çok satıldı.

Bu eserde neye bakmalı? İkinci sahnedeki “baş başa” anına: kadın esneyerek geriniyor, adam koltuğa yığılmış; köpek adamın cebinden başka bir kadına ait bir eşarbı çekiyor. Arkadaki kahya, ödenmemiş faturalarla odayı terk ediyor. Tek bir karede evliliğin bütün hali anlatılıyor.

4. Cin Sokağı ve Bira Sokağı (1751)

Nerede: Baskı; British Museum ve çeşitli koleksiyonlar

İki karşıt baskı: ucuz cinin yol açtığı sefaleti gösteren Cin Sokağı ile yerli biranın sağlıklı ve düzenli hayatını gösteren Bira Sokağı.

Bu eserde neye bakmalı? Cin Sokağı’ndaki basamaklara. Sarhoş bir kadının kucağından düşen bebek, yıkılmakta olan binalar, tabut yapan marangoz. Baskılar, cin tüketimini sınırlayan yasa tartışmaları sırasında yayımlandı ve kamuoyunu etkilediği kabul ediliyor.

5. Zulmün Dört Aşaması (1751)

Nerede: Baskı dizisi; British Museum

Hayvanlara işkenceyle başlayıp cinayete ve idama uzanan bir adamın hikayesi, dört sahnede.

Bu eserde neye bakmalı? İlk karedeki çocuklara. Hogarth, şiddetin hayvanlara eziyetle öğrenildiğini savunuyor. Baskıların ucuz kağıda basılmasını özellikle istedi; amacı sanat piyasası değil, sokaktaki insana ulaşmaktı.

6. Karides Satan Kız (yaklaşık 1740–1745)

Nerede: National Gallery, Londra

Başında karides tepsisiyle gülümseyen sokak satıcısı kızın portresi. Tamamlanmamış bir eskiz.

Bu eserde neye bakmalı? Fırça darbelerinin serbestliğine. Yüz birkaç hızlı hareketle kurulmuş; yüz yıl sonraki İzlenimcilere yakın bir teknik. Hogarth’ın en sevilen eserlerinden ve satmak için yapmadığı bir çalışma.

7. Ressamın Hizmetçileri (yaklaşık 1750–1755)

Nerede: Tate Britain, Londra

Hogarth’ın evinde çalışan altı hizmetçinin tek bir tuvaldeki baş portreleri.

Bu eserde neye bakmalı? Yüzlere. Hiçbiri gülmüyor, poz vermiyor; genç ve yaşlı, kadın ve erkek, hepsi eşit ciddiyetle resmedilmiş. 18. yüzyılda hizmetlilerin böyle bir portre grubuna konu olması son derece alışılmadık.

8. Seçim serisi (1754–1755)

Nerede: Sir John Soane’s Museum, Londra

Dört tablodan oluşan dizi: seçim ziyafeti, oy toplama, sandık başı ve zaferin kutlanması. Dönemin siyasi yolsuzluklarını anlatıyor.

Bu eserde neye bakmalı? Kalabalıkların kaosuna. Rüşvet, kavga, sarhoşluk ve manipülasyon aynı karede. Hogarth taraf tutmuyor; bütün siyasi partileri aynı ölçüde hicvediyor.

9. Otoportre: Köpek Trump ile (1745)

Nerede: Tate Britain, Londra

Ressam, oval bir tuvalin içinde; önünde palet, kitaplar ve köpeği Trump.

Bu eserde neye bakmalı? Paletteki eğri çizgiye. Üzerinde “güzelliğin çizgisi” yazıyor; Hogarth’ın kuramına göre güzellik, yumuşak S kıvrımındadır. Köpeğinin kendisine benzediği yolundaki şakalar ressamın hoşuna gidermiş.

10. Güzelliğin Tahlili (1753)

Nerede: Yayımlanmış kitap

Hogarth’ın güzellik ve biçim üzerine yazdığı kuram kitabı. Dalgalı S çizgisinin en güzel biçim olduğunu savunuyor.

Bu eserde neye bakmalı? Kitabın amacına. Akademik çevrelerin dışından gelen bir sanatçının, kuram alanında da söz söyleme girişimi. Dönemde alaya alındı; bugün 18. yüzyıl estetik tartışmalarının önemli metinlerinden sayılıyor.

Hogarth’ın eserlerini nerede görebilirsiniz?

Londra: National Gallery (Moda Evliliği, Karides Satan Kız), Sir John Soane’s Museum (Bir Zamparanın Yolculuğu ve Seçim serisi), Tate Britain ve British Museum (baskılar). Chiswick’teki Hogarth’s House, ressamın yazlık evi olarak ziyarete açık.

Soane Müzesi, dizilerin özgün tablolarını aynı odada gösterdiği için hikayeyi sırayla izlemek açısından en iyi yer. Hogarth’ın eserleri telif koruması altında değil; bu yazıya daha fazla görsel eklemek isterseniz müzelerin açık erişimli arşivlerinden yararlanabilirsiniz.

William Hogarth hakkında merak edilenler

Hogarth neden çizgi romanın öncüsü sayılıyor?

Bir hikayeyi birbirini izleyen sahnelere bölerek anlattı; her karede zaman ilerliyor ve ayrıntılar anlatıyı taşıyor. Bu yöntem, sonraki yüzyılların resimli öykü ve çizgi roman geleneğinin temeli kabul ediliyor.

Hogarth Yasası nedir?

1735’te çıkan ve gravür sanatçılarına eserleri üzerinde telif hakkı tanıyan İngiliz yasası. Hogarth’ın, baskılarının izinsiz kopyalanmasına karşı yürüttüğü kampanya sonucunda çıktı ve halk arasında onun adıyla anıldı. Sanatçı haklarının yasal korunmasında erken bir adım.

Resimlerindeki ayrıntılar neden bu kadar önemli?

Hogarth resimlerini okunacak sahneler gibi kurdu. Duvardaki tablo, yerdeki mektup, bir köpeğin hareketi hikayenin parçası. Dönemin izleyicisi bu göndermeleri anında çözüyordu; bugün ise çoğu için rehber gerekiyor. Bu yüzden eserleri hem resim hem de dönemin gündelik hayatına dair belge.

Cin Sokağı gerçekten bir yasayı etkiledi mi?

Baskılar, ucuz cin tüketiminin toplumsal sorun haline geldiği ve meclis tartışmalarının sürdüğü dönemde yayımlandı. Kamuoyunu etkilediği ve tüketimi sınırlayan düzenlemenin kabul edilmesine katkıda bulunduğu genel olarak kabul ediliyor.

Kısaca William Hogarth

Doğum	10 Kasım 1697, Londra
Ölüm	26 Ekim 1764, Londra
Alanları	Resim, gravür, toplumsal hiciv
Yöntemi	Birkaç sahneye bölünmüş resimli hikayeler
Katkısı	1735 telif yasası (Hogarth Yasası)
Kitabı	Güzelliğin Tahlili (1753)
En ünlü eserleri	Moda Evliliği (1743–1745), Cin Sokağı (1751)
Diğer önemli eserleri	Bir Zamparanın Yolculuğu, Karides Satan Kız, Ressamın Hizmetçileri
En iyi görüleceği yer	Londra: National Gallery ve Sir John Soane’s Museum

Hogarth’ın resimlerinin önünde durmak, bir sayfayı okumaya benziyor; her köşede bir ayrıntı, her ayrıntıda bir şaka ya da bir uyarı var. Sanatı geniş kitleye ulaştırmak için baskıyı seçmesi ve kendi haklarını korumak için yasa çıkartması da onu resim tarihinde ayrı bir yere koyuyor.

Hogarth’ın çağdaşları arasından Francisco Goya gibi hicvi resme taşıyan isimlere, İngiliz resminin sonraki kuşaklarına (Turner, Constable) ait yazılarıma, diğer ressamlar için Ressamlar sayfasına bakabilirsiniz. Rokoko ve Romantizm eserlerini ne kadar tanıdığınızı merak ediyorsanız Rokoko ve Romantizm testim sizi bekliyor.