John Constable: İngiliz Kırsalını ve Gökyüzünü Resmeden Ressam
“Resim bir bilimdir ve doğanın yasalarını araştırmak olarak görülmelidir.” — John Constable, 1836 tarihli konuşmasından
John Constable, İngiliz manzara resminin en büyük ustası. Doğduğu Suffolk kırsalını, değirmenleri, nehirleri ve özellikle gökyüzünü ömrü boyunca resmetti.
Yaşadığı dönemde İngiltere’de pek ilgi görmedi; asıl takdiri Fransa’da buldu ve Delacroix ile Barbizon ressamlarını, dolayısıyla İzlenimciliğin yolunu doğrudan etkiledi. Bu yazıda önce Constable’ın hayatını, sonra en önemli eserlerini ve onlara bakarken nelere dikkat etmek gerektiğini anlatıyorum.
John Constable kimdir?
Suffolk’lu değirmencinin oğlu
John Constable, 11 Haziran 1776’da İngiltere’nin Suffolk bölgesindeki East Bergholt köyünde doğdu. Babası varlıklı bir değirmenciydi; oğlunun aile işini sürdürmesini bekliyordu. Constable bir süre değirmende çalıştı, rüzgarı ve bulutları okumayı bu yıllarda öğrendi.
Yirmi üç yaşında Londra’daki Kraliyet Akademisi Okulu’na kabul edildi. Ama dönemin beklediği tarih ve mitoloji resimlerini yapmayı reddetti; kendi memleketinin sıradan manzaralarını konu etmeyi seçti.
Maria
Maria Bicknell ile uzun ve zorlu bir ilişki yaşadı; kızın ailesi, Constable’ın yoksulluğu nedeniyle evliliğe yedi yıl karşı çıktı. 1816’da evlendiler ve yedi çocukları oldu. Maria’nın 1828’de veremden ölmesi Constable’ı derinden sarstı; sonraki eserleri belirgin biçimde daha karanlık.
Geç gelen kabul
İngiltere’de uzun süre ciddiye alınmadı; Kraliyet Akademisi’ne ancak 1829’da, 52 yaşındayken tam üye seçildi. Oysa 1824’te Paris Salonu’nda sergilenen Saman Arabası altın madalya kazanmış, Fransız ressamlar üzerinde büyük etki bırakmıştı.
31 Mart 1837’de, 60 yaşında Londra’da öldü. Eşinin yanına, Hampstead’e gömüldü.
Constable’ın sanat anlayışı
Gökyüzü çalışmaları
1821–1822’de Hampstead’de yüzlerce bulut etüdü yaptı; her birinin arkasına tarihi, saati, rüzgar yönünü ve hava durumunu not etti. Gökyüzünün bir manzaranın “ana duygu organı” olduğunu söylüyordu. Bu çalışmalar, meteoroloji ile sanatın kesiştiği ender örneklerden.
Doğadan çalışmak
Constable, manzarayı hayal gücüyle düzenleyen klasik geleneğe karşı çıktı; gördüğü yerin kendisini resmetmek istedi. Yağlıboya eskizlerini açık havada yaptı, büyük tuvalleri atölyede tamamladı. Yeşilin bu kadar çok tonunu bir arada kullanması dönemin izleyicisini şaşırttı.
John Constable’ın en önemli 10 eseri
1. Flatford Değirmeni (1816)
Nerede: Tate Britain, Londra
Ailesinin işlettiği değirmenin bulunduğu alan; nehirde tekneler, kıyıda bir at ve çocuk.
Bu eserde neye bakmalı? Suyun ve gökyüzünün oranına. Manzaranın yarısı gökyüzü. Constable bu tabloyu büyük ölçüde açık havada, doğrudan manzaranın karşısında boyadı; dönem için oldukça sıra dışı bir yöntem.
2. Beyaz At (1819)
Nerede: The Frick Collection, New York
Constable’ın ilk “altı ayaklık” büyük tuvali. Bir teknede nehrin karşısına geçirilen at.
Bu eserde neye bakmalı? Boyuta. Constable, sıradan kır manzaralarını o güne kadar yalnızca tarih resimlerine ayrılan büyüklükte tuvallere taşıdı. Bu, manzara resminin statüsünü yükselten bilinçli bir hamleydi.
3. Saman Arabası (1821)
Nerede: National Gallery, Londra
Flatford’da bir dereden geçen at arabası ve arkadaki kır evi. İngiltere’nin en tanınan tablolarından biri.
Eser 1824’te Paris Salonu’nda sergilendi ve altın madalya kazandı; Delacroix’nın bu tabloyu gördükten sonra kendi eserinin bazı bölümlerini yeniden boyadığı aktarılır.
Bu eserde neye bakmalı? Gökyüzüne. Bulutlar hareket halinde; hava az önce açmış ya da açmak üzere. Bir de yeşillere bakın: onlarca farklı ton var, üzerlerinde beyaz boya noktacıkları parlıyor. Dönemin eleştirmenleri bu noktacıklara “Constable’ın karı” diye takılmıştı.
4. Bulut Etütleri (1821–1822)
Nerede: Victoria and Albert Museum, Royal Academy ve başka koleksiyonlar
Hampstead’de yapılan yüzlerce küçük gökyüzü çalışması. Her birinin arkasında tarih, saat ve hava notları var.
Bu eserde neye bakmalı? Notlara. “5 Eylül 1822, saat on, güneybatı rüzgarı” gibi kayıtlar bir bilim defteri gibi. Constable için bulut, dekor değil, manzaranın duygusunu belirleyen asıl unsurdu.
5. Salisbury Katedrali Piskoposun Bahçesinden (1823)
Nerede: Victoria and Albert Museum, Londra
Katedralin, ağaçların oluşturduğu bir kemerin arasından görünüşü. Siparişi veren piskopos, gökyüzünü fazla bulutlu bulup daha güneşli bir versiyon istedi.
Bu eserde neye bakmalı? Ağaç kemerine. Gotik katedralin kemerleri ile ağaç dalları birbirini tekrarlıyor. Constable müşteri isteğiyle birkaç versiyon yaptı; bu da dönemin ressam-müşteri ilişkisini gösteren güzel bir örnek.
6. Sıçrayan At (1825)
Nerede: Royal Academy of Arts, Londra
Nehir kenarındaki bir bariyerin üzerinden atlayan at. Constable’ın en enerjik büyük tuvali.
Bu eserde neye bakmalı? Atın havada asılı kalmasına. Bu tablonun tam boyutlu yağlıboya eskizi de günümüze ulaştı; ikisini karşılaştırınca Constable’ın kompozisyonu nasıl değiştirdiğini, bir ağacı nasıl yerinden oynattığını görebilirsiniz.
7. Çayırlardan Salisbury Katedrali (1831)
Nerede: Tate Britain, Londra
Fırtınalı bir gökyüzünün altında katedral; sağda bir gökkuşağı. Maria’nın ölümünden sonraki en önemli eseri.
Bu eserde neye bakmalı? Gökkuşağına. Karanlık bulutların ortasında beliriyor; umut olarak okunuyor. Constable bu yıllarda hem kişisel yasını hem de kilisenin içinde bulunduğu siyasi krizi yaşıyordu. Tablo, kişisel ve toplumsal bir fırtınanın resmi gibi.
8. Hadleigh Kalesi (1829)
Nerede: Yale Center for British Art, New Haven
Thames ağzındaki yıkık kale, gün doğumunda. Maria’nın ölümünden sonra yapıldı.
Bu eserde neye bakmalı? Boyanın sertliğine. Palet bıçağı izleri, beyaz sıçramalar ve kırık yüzeyler. Eski, dingin kır manzaralarından çok uzak; harabe ve fırtınalı gökyüzü, ressamın ruh halini doğrudan yansıtıyor gibi.
9. Vivenhoe Parkı (1816)
Nerede: National Gallery of Art, Washington
Bir malikanenin arazisi: göl, inekler, ağaçlar ve geniş bir gökyüzü.
Bu eserde neye bakmalı? Işığın dağılımına. Gölün üzerindeki parıltı ve otlardaki ışık lekeleri, manzarayı belli bir günün belli bir saatine bağlıyor. Sipariş üzerine yapılan bir eser olmasına rağmen Constable kendi yöntemini uygulamış.
10. Stonehenge (1835)
Nerede: Victoria and Albert Museum, Londra
Fırtınalı bir gökyüzü altında Stonehenge taşları; üstte çift gökkuşağı. Geç dönemin suluboya başyapıtı.
Bu eserde neye bakmalı? Gökyüzünün hareketine. Suluboya burada neredeyse şiddetli; taşlar ise sabit ve sessiz. Constable eserin yanına, bu taşların bilinen bütün tarihin ötesine uzandığını anlatan bir not yazdı.
Constable’ın eserlerini nerede görebilirsiniz?
Londra’daki Victoria and Albert Museum, ailesinin bağışı sayesinde en büyük Constable koleksiyonuna sahip; eskizler ve bulut etütleri burada. Tate Britain ve National Gallery (Saman Arabası) de öncelikli adresler.
Suffolk’taki Flatford bölgesi “Constable Ülkesi” diye anılıyor; değirmen ve resimlerdeki manzaralar bugün de görülebiliyor. ABD’de Yale Center for British Art, Frick Collection ve Washington’daki National Gallery of Art önemli eserlere sahip. Constable’ın eserleri telif koruması altında değil; bu yazıya daha fazla görsel eklemek isterseniz müzelerin açık erişimli arşivlerinden yararlanabilirsiniz.
John Constable hakkında merak edilenler
Constable neden gökyüzü etütleri yaptı?
Gökyüzünün bir manzaranın duygusunu belirleyen asıl unsur olduğuna inanıyordu. 1821–1822’de Hampstead’de yüzlerce bulut çalışması yaptı ve her birinin arkasına tarih, saat, rüzgar yönü ve hava durumunu yazdı. Bu çalışmalar bugün hem sanat hem meteoroloji tarihinde önemli sayılıyor.
Fransa’da neden daha çok beğenildi?
1824’te Paris Salonu’nda sergilenen Saman Arabası altın madalya kazandı. Fransız ressamlar, açık havada çalışılmış izlenimi veren fırça darbelerinden ve doğal ışıktan etkilendi. Delacroix ve Barbizon ressamları bu etkiyi taşıdı; onlardan da İzlenimcilere geçti.
“Altı ayaklık” tablolar ne demek?
Constable, sıradan kır manzaralarını yaklaşık iki metre genişliğindeki büyük tuvallere taşıdı; bu ölçü o güne kadar tarih ve din resimlerine ayrılmıştı. Ayrıca her biri için aynı boyutta tam ölçekli yağlıboya eskizler yaptı. Bu eskizler bugün, serbest fırça darbeleri nedeniyle bitmiş eserlerden bile modern bulunuyor.
Constable ile Turner arasındaki fark nedir?
İkisi de İngiliz Romantizminin büyük isimleri ve çağdaştı. Turner fırtınayı, ışığı ve olağanüstü olanı resmetti; dünyayı gezdi. Constable ise doğduğu bölgenin sıradan manzaralarına bağlı kaldı ve gözlemin doğruluğunu önemsedi. Aynı sergilerde eserleri yan yana asıldı ve aralarında rekabet olduğu biliniyor.
Kısaca John Constable
| Doğum | 11 Haziran 1776, East Bergholt, Suffolk (İngiltere) |
| Ölüm | 31 Mart 1837, Londra |
| Akım | Romantizm; doğalcı manzara resmi |
| Başlıca konusu | Suffolk kırsalı, gökyüzü ve bulutlar |
| Yöntemi | Açık havada yağlıboya eskiz, atölyede büyük tuval |
| Ödülü | Paris Salonu altın madalyası (1824) |
| En ünlü eseri | Saman Arabası (1821) |
| Diğer önemli eserleri | Flatford Değirmeni, Sıçrayan At, Çayırlardan Salisbury Katedrali, bulut etütleri |
| En büyük koleksiyon | Victoria and Albert Museum, Londra |
Constable’ın resimlerine bakarken insanın aklına hep şu geliyor: bu kadar sıradan bir manzaraya bu kadar uzun bakmak nasıl bir sabır ister. Bulut etütlerinin arkasındaki notları okumak ise bambaşka bir keyif; iki yüz yıl önce birinin hangi gün, hangi saatte gökyüzüne baktığını öğreniyorsunuz.
Constable’ın çağdaşı J. M. W. Turner, ondan etkilenen Eugène Delacroix ve Claude Monet yazılarıma, diğer ressamlar için Ressamlar sayfasına bakabilirsiniz. Rokoko ve Romantizm eserlerini ne kadar tanıdığınızı merak ediyorsanız Rokoko ve Romantizm testim sizi bekliyor.
