Van Gogh Filmleri ve Belgeselleri: Hangisini, Hangi Sırayla İzlemeli?
Van Gogh, sinemanın en çok anlattığı ressamlardan biri. Bunun iki sebebi var: Hayatı başlı başına bir dram, ve kardeşi Theo’ya yazdığı yüzlerce mektup sayesinde ne düşündüğünü neredeyse gün gün biliyoruz. Senaristler için bundan zengin bir kaynak olamaz.
Bu yazıda Van Gogh’u anlatan film, belgesel ve dizi bölümlerini tek yerde topladım. Her biri hayatının farklı bir dönemine, farklı bir yüzüne bakıyor. Bazılarını ayrıntılı olarak ayrı yazılarda anlattım, onların linkini de ekledim. Yazının sonunda da hangi sırayla izlemenin daha anlamlı olduğunu önerdim.
Bir bakışta Van Gogh filmleri ve belgeselleri
| Yapım | Yıl | Tür | Neyi anlatıyor? |
|---|---|---|---|
| Ölmeyen İnsanlar (Lust for Life) | 1956 | Film | Gençliğinden ölümüne bütün hayatı |
| Vincent | 1987 | Belgesel | Mektupları üzerinden bütün hayatı |
| Vincent & Theo | 1990 | Film | İki kardeşin iç içe geçen hayatları |
| Düşler (Kargalar bölümü) | 1990 | Film bölümü | Tablolarının içinde hayali bir karşılaşma |
| Van Gogh (Maurice Pialat) | 1991 | Film | Auvers’teki son haftalar |
| Van Gogh: Painted with Words | 2010 | Belgesel drama | Mektuplarından bütün hayatı |
| Vincent and the Doctor (Doctor Who) | 2010 | Dizi bölümü | Auvers’te geçen hayali bir macera |
| Vincent van Gogh: A New Way of Seeing | 2015 | Belgesel | Van Gogh Müzesi koleksiyonu üzerinden sanatı |
| Loving Vincent | 2017 | Animasyon | Ölümünden bir yıl sonra açılan bir soruşturma |
| Sonsuzluğun Kapısında (At Eternity’s Gate) | 2018 | Film | Arles, Saint-Rémy ve Auvers yılları |
| Loving Vincent: The Impossible Dream | 2019 | Belgesel | Loving Vincent’ın nasıl yapıldığı |
Filmler
Ölmeyen İnsanlar (Lust for Life), 1956
Van Gogh’u sinemaya taşıyan klasik. Vincente Minnelli yönetti, Irving Stone’un aynı adlı romanından uyarlandı. Van Gogh’u Kirk Douglas, Gauguin‘i Anthony Quinn canlandırıyor. Quinn bu rolle En İyi Yardımcı Erkek Oyuncu Oscar’ını aldı. Film, vaizlik yaptığı gençlik yıllarından Auvers’teki ölümüne kadar bütün hayatı anlatıyor. Bugün bakınca oyunculuklar biraz abartılı gelebilir ama renkleri ve Van Gogh’un tablolarını yeniden kurduğu sahneleriyle hala çok etkileyici. Romandan uyarlanmasının ne anlama geldiğini ve filmin ne kadar gerçek olduğunu Lust for Life yazımda ayrıntılı olarak anlattım.
Vincent & Theo, 1990
Robert Altman’ın filmi, adından da anlaşılacağı gibi yalnız Vincent’ı değil kardeşi Theo’yu da anlatıyor. Vincent’ı Tim Roth, Theo’yu Paul Rhys oynuyor. Aslında dört saatlik bir televizyon dizisi olarak çekildi, sinema versiyonu bundan kısaltıldı. Bir yanda resim yapan ama hiç satamayan Vincent, öbür yanda resim satan ama sanatçı olamayan Theo. İkisinin birbirine nasıl bağımlı olduğunu en iyi anlatan film bence bu. İki kardeşin gerçek ilişkisini ve Jo Bonger’in rolünü Vincent & Theo yazımda anlattım.
Düşler, Kargalar bölümü, 1990
Akira Kurosawa’nın rüyalardan oluşan filminin bir bölümü. Bir sanat öğrencisi müzede Van Gogh’un tablolarına bakarken kendini tabloların içinde bulur ve buğday tarlalarında Van Gogh’la karşılaşır. Van Gogh’u, bir yönetmen olarak tanıdığımız Martin Scorsese canlandırıyor. Kısa ama tablolarının içinde yürümek fikrini en güzel görselleştiren sahnelerden biri.
Van Gogh (Maurice Pialat), 1991
Fransız yönetmen Maurice Pialat, Van Gogh’un Auvers’te geçirdiği son iki aya odaklanıyor. Van Gogh’u Jacques Dutronc oynuyor ve bu rolle César’da En İyi Erkek Oyuncu ödülünü aldı. Film bilinçli olarak dramatik değil. Kulak kesme, delilik, acı çeken dahi gibi klişeleri bir kenara bırakıp sıradan günleri gösteriyor. Bu yüzden bazı izleyicilere yavaş gelebilir ama Van Gogh’u efsane olarak değil insan olarak görmek isteyenler için değerli. Filmdeki gerçekle kurguyu Pialat’nın Van Gogh filmi yazımda ayrıntılı olarak anlattım.
Loving Vincent, 2017
Tamamı elle yağlı boyayla boyanmış ilk uzun metrajlı animasyon filmi. Van Gogh’un ölümünden bir yıl sonra, postacı Roulin’in oğlu Armand’ın Vincent’ın son mektubunu teslim etme yolculuğunu anlatıyor. Bu yolculuk giderek Van Gogh’un nasıl öldüğüne dair bir soruşturmaya dönüşüyor. Filmin gerçekle kurgu arasındaki dengesini ve karakterlerin portrelerinin bugün hangi müzede olduğunu Loving Vincent yazımda ayrıntılı olarak anlattım.
Sonsuzluğun Kapısında (At Eternity’s Gate), 2018
Kendisi de ressam olan Julian Schnabel’ın filmi, Van Gogh’u dışarıdan anlatmak yerine onun gözünden göstermeye çalışıyor. Kamera sallanıyor, görüntünün alt yarısı flu, renkler zaman zaman sararıyor. Van Gogh’u Willem Dafoe canlandırıyor. Dafoe bu rolle Venedik Film Festivali’nde En İyi Erkek Oyuncu ödülünü aldı, Oscar’a da aday gösterildi. Gauguin’i Oscar Isaac, Theo’yu Rupert Friend oynuyor. Film ağırlıklı olarak Arles ve Saint-Rémy dönemine odaklanıyor. Hangi sahnelerin gerçek hangilerinin kurgu olduğunu Sonsuzluğun Kapısında yazımda anlattım.
Belgeseller
Vincent, 1987
Avustralyalı yönetmen Paul Cox’un belgeseli, Van Gogh’un hayatını tamamen kendi mektuplarıyla anlatıyor. Mektupları John Hurt seslendiriyor, ekranda ise tablolar ve Van Gogh’un yaşadığı yerler görünüyor. Dramatizasyondan çok Van Gogh’un kendi sözleri ön planda.
Van Gogh: Painted with Words, 2010
BBC yapımı bu belgesel dramada Van Gogh’u Benedict Cumberbatch oynuyor. Filmin ilginç yanı, diyalogların hiçbirinin uydurma olmaması. Söylenen her cümle Van Gogh’un ya da çevresindekilerin mektuplarından alınmış. Van Gogh’u hiç tanımayan biri için en iyi başlangıç noktası bence. Belgeselin nasıl kurulduğunu Painted with Words yazımda anlattım.
Vincent van Gogh: A New Way of Seeing, 2015
Exhibition on Screen serisinin belgeseli, Amsterdam’daki Van Gogh Müzesi’nin koleksiyonu üzerinden Van Gogh’un sanatının nasıl değiştiğini izliyor. Uzmanların anlatımı ve tabloların yakın çekimleri ağırlıkta. Müzeye gitmeden önce izlemek için ideal. Müzede mutlaka görülmesi gereken eserleri de Van Gogh Müzesi yazımda anlattım.
Loving Vincent: The Impossible Dream, 2019
Loving Vincent’ın yapım hikayesini anlatan belgesel. 65 bin karenin tek tek nasıl boyandığını, yüzü aşkın ressamın nasıl çalıştığını ve filmin neden yıllar sürdüğünü görüyoruz. Loving Vincent’ı izleyip nasıl yapıldığını merak edenler için.
Dizi bölümü: Vincent and the Doctor, 2010
Doctor Who dizisinin bu bölümünü Richard Curtis yazdı. Doktor, bir tabloda tuhaf bir şey fark edip 1890’daki Auvers’e gider ve Van Gogh’la tanışır. Van Gogh’u Tony Curran oynuyor. Bir bilimkurgu dizisinden beklenmeyecek kadar duygusal bir bölüm, sonunda Van Gogh’u Musée d’Orsay’a götürüp eserlerinin bugün nasıl sevildiğini gösterdikleri sahne çok bilinir. Orsay’daki Van Gogh eserlerini de Musée d’Orsay yazımda anlattım.
Hangi sırayla izlemeli?
Bu yapımların hepsini izleyecekseniz, çekildikleri yıla göre değil Van Gogh’un hayatını adım adım açan bir sırayla izlemenizi öneririm:
- Van Gogh: Painted with Words: Önce kendi sözleriyle genel bir çerçeve.
- Ölmeyen İnsanlar: Bütün hayatın klasik, baştan sona anlatımı.
- Vincent & Theo: Aynı hikayeye bu kez iki kardeşin ilişkisi üzerinden bakmak.
- Sonsuzluğun Kapısında: Arles ve Saint-Rémy’ye, bu kez onun gözünden.
- Van Gogh (Pialat): Auvers’teki son haftalar, sade ve yakın.
- Loving Vincent: Ölümünden sonra, onu tanıyanların anlatımıyla.
- Düşler, Kargalar bölümü: Kapanış olarak tabloların içine bir yolculuk.
Daha hafif bir şey isterseniz araya Doctor Who bölümünü, müzeye gitmeden önce de A New Way of Seeing belgeselini ekleyebilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Van Gogh’un hayatını anlatan en iyi film hangisi?
Neyi aradığınıza bağlı. Bütün hayatını klasik bir anlatımla görmek istiyorsanız Ölmeyen İnsanlar (Lust for Life), onun iç dünyasına girmek istiyorsanız Sonsuzluğun Kapısında, bambaşka bir sinema deneyimi istiyorsanız Loving Vincent.
Van Gogh’u hangi oyuncular canlandırdı?
Kirk Douglas (Ölmeyen İnsanlar), Tim Roth (Vincent & Theo), Martin Scorsese (Düşler), Jacques Dutronc (Van Gogh), Benedict Cumberbatch (Painted with Words), Tony Curran (Doctor Who), Robert Gulaczyk (Loving Vincent) ve Willem Dafoe (Sonsuzluğun Kapısında).
Van Gogh hakkında hangi belgeseli izlemeliyim?
Başlangıç için Van Gogh: Painted with Words’ü öneririm. Diyalogları tamamen mektuplardan alındığı için hem akıcı hem güvenilir. Sanatına odaklanmak isteyenler için A New Way of Seeing daha uygun.
Van Gogh filmleri gerçek hayatına ne kadar sadık?
Hepsi gerçek olaylardan yola çıkıyor ama her film bazı boşlukları kurguyla dolduruyor. Mektuplara en sadık olanlar belgeseller ve Painted with Words. Ölüm nedeni gibi tartışmalı konularda ise filmler farklı ihtimalleri öne çıkarabiliyor.
Bu filmleri nereden izleyebilirim?
Dijital platformlar sık değiştiği için güncel durumu JustWatch Türkiye gibi sitelerden kontrol etmenizi öneririm. Filmleri özgün adlarıyla aratmak daha iyi sonuç veriyor.
Van Gogh’u anlatan bu kadar çok film olması belki de şaşırtıcı değil. Her yönetmen onda başka bir şey görmüş: kimisi acı çeken dahiyi, kimisi kardeşine bağımlı bir adamı, kimisi sadece resim yapmak isteyen birini. Hepsini izledikten sonra bir Van Gogh tablosunun önünde durmak, o tabloyu çok daha iyi tanımak demek. Yeni filmleri ayrıntılı olarak yazdıkça bu listeye linklerini ekleyeceğim.
