Sonsuzluğun Kapısında (At Eternity’s Gate): Van Gogh’un Gözünden Son İki Yıl
Sonsuzluğun Kapısında (At Eternity’s Gate), Van Gogh‘u dışarıdan anlatan bir biyografi değil. Kendisi de ressam olan yönetmen Julian Schnabel, izleyiciyi Van Gogh’un gözünün arkasına oturtmaya çalışıyor: Onun gördüğü ışığı, onun yürüdüğü tarlaları, onun yalnızlığını. Film Arles’tan Auvers’e, hayatının son iki yılını anlatıyor.
Bu yazıda filmin neyi anlattığına, hangi sahnelerin gerçek hangilerinin kurgu olduğuna ve filmde karşınıza çıkan yerlerin, tabloların bugün nerede olduğuna bakacağım.
Künye
| Özgün adı | At Eternity’s Gate |
| Türkçe adı | Sonsuzluğun Kapısında |
| Yönetmen | Julian Schnabel |
| Senaryo | Jean-Claude Carrière, Julian Schnabel, Louise Kugelberg |
| Yıl | 2018 |
| Süre | Yaklaşık 110 dakika |
| Oyuncular | Willem Dafoe, Rupert Friend, Oscar Isaac, Mads Mikkelsen, Mathieu Amalric, Emmanuelle Seigner |
| Ödüller | Venedik Film Festivali En İyi Erkek Oyuncu (Willem Dafoe), Oscar adaylığı (En İyi Erkek Oyuncu) |
Sonsuzluğun Kapısında ne anlatıyor?
Film Paris’te, Van Gogh’un resimlerinin kimsenin ilgisini çekmediği günlerde açılıyor. Van Gogh, Gauguin‘in de etkisiyle güneye, Arles’a gidiyor. Orada ışığı, tarlaları, rüzgarı keşfediyor ve inanılmaz bir hızla resim yapıyor. Gauguin’in Arles’a gelişi, ikisinin sanat üzerine tartışmaları, Gauguin’in ayrılışı ve ardından gelen kriz filmin merkezinde.
Sonrasında Saint-Rémy’deki akıl hastanesi ve Auvers-sur-Oise’daki son haftalar geliyor. Film olayları sırasıyla anlatmaktan çok, anlar ve duygular üzerinden ilerliyor. Bazı sahneler neredeyse hiç diyalog içermiyor, sadece Van Gogh’un doğanın içinde yürüyüşünü izliyoruz.
Filmin farkı: Van Gogh’un gözünden bakmak
Schnabel’ın en cesur tercihi kamerayı Van Gogh’un gözüne dönüştürmesi. Görüntünün alt yarısı zaman zaman bulanıklaşıyor, sanki çift odaklı bir gözlükten bakıyormuşuz gibi. Kamera elde, sallanarak ilerliyor. Bazı sahnelerde renkler sararıyor. Bunların hepsi, Van Gogh’un dünyayı nasıl algılamış olabileceğine dair bir yorum.
Willem Dafoe’nun performansı da bu yaklaşımın parçası. Dafoe çekimler sırasında altmış yaşlarındaydı, Van Gogh ise 37 yaşında öldü. Bu yaş farkı çok eleştirildi. Ama film zaten gerçekçi bir yeniden canlandırma iddiasında değil. Dafoe’nun yıpranmış yüzü, Van Gogh’un otoportrelerindeki yorgunluğu bence çok iyi karşılıyor. Filmde görünen resim sahnelerinde Dafoe’ya bizzat Schnabel resim yapmayı çalıştırdı.
Gerçekte ne oldu? Film ne kadar doğru?
Filmin yapımcıları da bunu açıkça söylüyor: Bu bir belgesel değil. Sahnelerin bir kısmı Van Gogh’un mektuplarına, bir kısmı genel kabul gören olaylara, bir kısmı söylentilere dayanıyor, bir kısmı ise tamamen hayal ürünü. Hangisinin hangisi olduğunu ayırmaya çalışalım.
Gerçek olanlar
- Arles ve Sarı Ev: Van Gogh 1888 Mayıs’ında Arles’ta Place Lamartine’deki bu evin dört odasını kiraladı. Burada sanatçıların birlikte çalışacağı bir “Güney Atölyesi” hayal ediyordu.
- Gauguin’in gelişi: Gauguin Ekim 1888’de Arles’a geldi ve yaklaşık dokuz hafta kaldı. İki ressam arasındaki gerilim gerçekti.
- Kulak olayı: Aralık 1888’deki kriz ve Van Gogh’un kulağını kesmesi tarihsel bir olay. Gauguin kısa süre sonra Arles’tan ayrıldı.
- Saint-Rémy ve Auvers: Van Gogh 1889 Mayıs’ında kendi isteğiyle Saint-Rémy’deki hastaneye yattı, bir yıl sonra Auvers’e geçti ve Temmuz 1890’da orada öldü.
Kurgu ya da tartışmalı olanlar
- Rahiple konuşma: Mads Mikkelsen’in canlandırdığı rahiple yapılan uzun sohbet, Van Gogh’un inancı ve sanatı hakkındaki düşüncelerini aktarmak için yazılmış bir sahne. Bu konuşmanın birebir karşılığı yok.
- Madame Ginoux’nun defteri: Filmde Arles’taki kafenin sahibi Madame Ginoux’nun Van Gogh’a bir defter verdiği bir sahne var. Bu, 2016’da yayımlanan ve Van Gogh’a ait olduğu iddia edilen bir çizim defterine gönderme. Van Gogh Müzesi bu defterin Van Gogh’a ait olmadığını açıkladı.
- Ölüm sahnesi: Film, Van Gogh’un intihar etmediği, iki gencin kazara ya da şakayla onu vurduğu ihtimalini gösteriyor. Bu, 2011’de bir biyografide ortaya atılan tartışmalı bir teori. Van Gogh Müzesi intihar görüşünü savunuyor. Aynı tartışmayı Loving Vincent yazımda daha ayrıntılı anlattım.
Filmde neye bakmalı?
- Tarlada yürüyüşler: Van Gogh’un toprağa uzanıp yüzünü güneşe döndüğü sahneler. Filmin ruhu bu anlarda.
- Gauguin’le tartışmalar: Oscar Isaac’in Gauguin’i doğadan değil hayal gücünden resim yapmayı savunuyor, Van Gogh ise doğanın karşısında durmadan resim yapamıyor. İki farklı sanat anlayışının çatışması bu sahnelerde özetleniyor.
- Hastanedeki soruşturma: Van Gogh’un bir hekimle ya da rahiple konuştuğu sahneler, filmin felsefi merkezini oluşturuyor.
- Tablolar: Ayçiçekleri, Arles’lı kadın portresi, Saint-Rémy’deki servi ağaçları. Filmdeki birçok kare tanıdık bir tabloya göz kırpıyor.
Filmdeki yerler ve eserler bugün nerede?
| Filmde | Gerçekte | Bugün |
|---|---|---|
| Sarı Ev | Place Lamartine 2, Arles | Ev İkinci Dünya Savaşı’nda hasar gördü ve yıkıldı. Tablosu Van Gogh Müzesi’nde. |
| Arles’lı kadın (Madame Ginoux) | L’Arlésienne portreleri, 1888-1890 | Farklı versiyonları Musée d’Orsay, Metropolitan Müzesi ve Kröller-Müller Müzesi gibi koleksiyonlarda. |
| Saint-Rémy hastanesi | Saint-Paul-de-Mausole | Hala faaliyette, bir bölümü ziyarete açık. |
| Auvers-sur-Oise | Ravoux Hanı | Van Gogh’un öldüğü oda bugün ziyaret edilebiliyor. |
Van Gogh’un Arles döneminden birçok eseri Van Gogh Müzesi yazımda, Orsay’daki Van Gogh eserlerini de Musée d’Orsay yazımda anlattım.
Sonsuzluğun Kapısında nereden izlenir?
Platformlar zaman zaman değiştiği için güncel durumu JustWatch Türkiye üzerinden kontrol etmenizi öneririm. Filmi özgün adıyla, At Eternity’s Gate diye aratmak daha iyi sonuç veriyor.
Van Gogh’u anlatan diğer film ve belgeselleri, hangi sırayla izleneceğiyle birlikte Van Gogh filmleri ve belgeselleri yazımda topladım.
Sık sorulan sorular
Sonsuzluğun Kapısında gerçek bir hikaye mi?
Olayların ana hattı gerçek: Arles, Gauguin, kulak olayı, Saint-Rémy ve Auvers. Ama film bunları kendi yorumuyla anlatıyor ve bazı sahneler, özellikle rahiple konuşma ve ölüm sahnesi, tarihsel olarak kesin değil ya da tamamen kurgu.
Filmde Van Gogh’u kim oynuyor?
Willem Dafoe. Bu rolle Venedik Film Festivali’nde En İyi Erkek Oyuncu ödülünü aldı ve Oscar’a aday gösterildi.
Film Van Gogh’un hayatının hangi dönemini anlatıyor?
Ağırlıklı olarak 1888-1890 arasını: Arles, Saint-Rémy ve Auvers-sur-Oise dönemlerini. Gençlik yıllarını ve Hollanda dönemini görmek isteyenler için Lust for Life daha uygun.
Filmdeki ölüm sahnesi doğru mu?
Film, Van Gogh’un başkaları tarafından vurulduğu ihtimalini gösteriyor. Bu tartışmalı bir teori. Genel kabul gören görüş ve Van Gogh Müzesi’nin görüşü intihar yönünde.
Sonsuzluğun Kapısında mı, Loving Vincent mı?
İkisi çok farklı filmler. Loving Vincent ölümünden sonra geçen bir soruşturma ve görsel bir deneyim. Sonsuzluğun Kapısında ise Van Gogh’un iç dünyasına yakın bir bakış. İkisini birlikte izlemek birbirini tamamlıyor.
Özet
| Başlık | Kısaca |
|---|---|
| Konu | Van Gogh’un Arles’tan Auvers’e son iki yılı |
| Farkı | Olayları onun gözünden, onun algısıyla anlatması |
| Tarihsel doğruluk | Ana olaylar gerçek, bazı sahneler bilinçli olarak kurgu |
| Kimler için | Van Gogh’un sanatını ve iç dünyasını hissetmek isteyenler |
Sonsuzluğun Kapısında herkesin seveceği bir film değil. Yavaş, sessiz ve zaman zaman bilinçli olarak rahatsız edici. Ama bir ressamın dünyaya nasıl baktığını anlatmaya çalışan başka bir film pek yok. Filmden sonra bir Van Gogh manzarasının önünde durunca, o tarlanın ortasında duran adamı düşünmeden edemiyorsunuz.
