Babil Kulesi (Bruegel): Tablonun Anlamı, İki Versiyonu ve Nerede Görülür

Babil Kulesi, Flaman ressam Pieter Bruegel‘in 1563’te yaptığı ve bugün Viyana’daki Kunsthistorisches Museum’da sergilenen tablo. Bir liman kentinin yanında, bulutlara doğru yükselen dev bir kule inşa ediliyor. Yüzlerce küçük işçi taş taşıyor, vinçler çalışıyor, gemiler malzeme boşaltıyor. Ama kule, daha bitmeden çatlamaya ve çökmeye mahkum görünüyor. Bruegel aynı konuyu birkaç yıl sonra daha küçük ikinci bir tabloda yeniden resmetti. Bu yazıda Babil Kulesi tablosunun hikayesini, iki versiyonu arasındaki farkları, tabloda neye bakmak gerektiğini ve nerede görebileceğinizi anlatıyorum.

Babil Kulesi hakkında kısa bilgi

Sanatçı	Pieter Bruegel (Yaşlı Bruegel, yaklaşık 1525–1569)
Tarih	1563 (Viyana); yaklaşık 1563–1568 (Rotterdam)
Teknik	Meşe panel üzerine yağlı boya
Boyut	Yaklaşık 114 × 155 cm (Viyana), 60 × 75 cm (Rotterdam)
Konu	Tekvin Kitabı’ndaki Babil Kulesi hikayesi
Dönem	Kuzey Rönesansı
Nerede	Kunsthistorisches Museum, Viyana; Boijmans Van Beuningen Müzesi, Rotterdam

Babil Kulesi’nin hikayesi

Tekvin Kitabı’na göre Tufan’dan sonra bütün insanlar aynı dili konuşuyordu. Şinar ovasına yerleşen insanlar, kendilerine bir ad yapmak için tepesi göklere ulaşacak bir kule inşa etmeye karar verdi. Tanrı, insanların bu kibrini görünce onların dilini karıştırdı. Birbirini anlayamaz hale gelen insanlar kuleyi yarım bıraktı ve dünyanın dört bir yanına dağıldı. Kentin adı Babil oldu.

Hikayenin arkasında gerçek bir yapı olabilir: Bugünkü Irak’taki antik Babil kentinde, tanrı Marduk’a adanmış Etemenanki adlı dev bir basamaklı tapınak kulesi (ziggurat) vardı. Yahudilerin Babil’de sürgünde yaşadığı dönemde gördükleri bu yapı, hikayenin esin kaynağı olarak kabul edilir.

Tablonun hikayesi: Roma’dan Anvers’e

Bruegel 1550’lerin başında İtalya’ya gitti ve Roma’da bir süre kaldı. Orada gördüğü Kolezyum, Babil Kulesi’nin biçimini doğrudan etkiledi: Tablodaki kulenin üst üste sıralanmış kemerli katları, Roma’nın dev amfitiyatrosunu hatırlatıyor. Dönemin Hristiyanları için Roma, hem antik ihtişamın hem de dünyevi gücün geçiciliğinin sembolüydü.

Kulenin çevresindeki kent ise Bruegel’in yaşadığı Anvers’e benziyor. Anvers o yıllarda Avrupa’nın en zengin ticaret limanlarından biriydi. Kentin sokaklarında pek çok farklı dil konuşuluyordu. Tüccarlar, bankacılar ve gemiciler dünyanın dört bir yanından gelmişti. Bruegel’in, dili karışan insanların hikayesini kendi çok dilli kentinin içine yerleştirmesi tesadüf olmayabilir.

Babil Kulesi’nde neye bakmalı?

Bruegel’in tablolarında her zaman olduğu gibi, Babil Kulesi de yakından bakıldıkça büyüyor. Aşağıdaki ayrıntılar Viyana’daki büyük versiyona göre hazırlandı.

Neye bakmalı? Kral Nemrut

Sol alt köşede, maiyetiyle birlikte inşaatı denetlemeye gelmiş bir kral var. Geleneğe göre kuleyi yaptıran, Tevrat’ta güçlü bir avcı olarak anılan Kral Nemrut. Önünde birkaç taş ustası diz çökmüş, yere kapanıyor. Kral ile yerde yatan işçiler arasındaki bu sahne, iktidarın gururunu ve tablonun kibir konusunu en açık biçimde gösteren ayrıntı.

Neye bakmalı? İnşaat ayrıntıları

Kuleye yaklaşın: Ayak gücüyle çevrilen dev tekerlekli vinçler taş blokları yukarı çekiyor, iskeleler, merdivenler ve rampalar katları birbirine bağlıyor. Taşçılar blokları yontuyor, harç taşınıyor, katların içinde küçük kulübeler ve barınaklar kurulmuş. Bruegel dönemin inşaat tekniklerini neredeyse bir mühendis titizliğiyle resmetti. Tabloda yüzlerce küçük figür var ve her biri bir iş yapıyor.

Neye bakmalı? Kulenin kusurları

İlk bakışta görkemli görünen kule, dikkatli bakınca sorunlarla dolu. Katlar yatay değil, eğik yükseliyor. Kemerler zemine dik değil, yamaca göre eğilmiş. Alt katlar henüz bitmemişken üst katlar inşa ediliyor ve bazı bölümler şimdiden çökmeye başlamış. Kule sanki kendi ağırlığı altında yan yatacak. Bruegel, projenin baştan başarısızlığa mahkum olduğunu yapının kendisine işlemiş.

Neye bakmalı? Kayadan yükselen kule

Kulenin alt kısmına bakın: Yapı, doğal bir kayanın üzerine oturtulmuş ve kaya ile duvarlar yer yer iç içe geçmiş. Kulenin bir kısmı sanki taştan oyulmuş, bir kısmı üzerine örülmüş. İnsan eliyle yapılan ile doğanın kendisi arasındaki sınır bulanıklaşıyor.

Neye bakmalı? Liman ve kent

Sağ taraftaki limanda gemiler yanaşmış, inşaat malzemesi boşaltılıyor. Arka planda kırmızı çatılı evleriyle bir Flaman kenti uzanıyor. Kulenin tepesi ise bulutların arasına karışmış. Kentin gündelik hayatı ile göğe ulaşmaya çalışan dev yapı arasındaki ölçek farkı, kulenin ne kadar aşırı bir hırsın ürünü olduğunu gösteriyor.

İki Babil Kulesi: Viyana ve Rotterdam

Bruegel’in bugün iki Babil Kulesi tablosu var. Viyana’daki “Büyük Babil Kulesi” daha aydınlık, daha ayrıntılı ve ön planında Kral Nemrut sahnesi var. Rotterdam’daki “Küçük Babil Kulesi” ise yaklaşık yarı boyutunda, daha karanlık ve daha dramatik. Bu versiyonda kral yok. Kule daha yüksek ve daha dik, tepesi koyu bulutlara karışıyor. İnsanlar ve vinçler neredeyse karınca boyutunda. Kule burada yalnızca bir inşaat değil, gökyüzüne karşı tehditkar bir kütle.

Kaynaklar, Bruegel’in fildişi üzerine yaptığı üçüncü, minyatür bir Babil Kulesi’nden de söz ediyor, ama bu eser günümüze ulaşmadı.

Babil Kulesi ne anlatıyor?

Tablonun en açık konusu insanın kibri: Tanrı’ya ulaşmak isteyen ve bunun bedelini ödeyen insanlık. Ama Bruegel’in döneminde bu hikaye başka anlamlar da taşıyordu. Anvers, İspanyol Habsburgların yönetimi altındaydı ve Katolikler ile Protestanlar arasındaki gerilim giderek artıyordu. Bazı yorumculara göre tablo, farklı dillerin ve inançların birbirini anlayamadığı, bölünmüş bir toplumu anlatıyor. Başka bir okumaya göre ise Anvers’in zenginliği ve ticari hırsı, dev kule gibi sonunda çökecek bir gururun işaretiydi.

Babil Kulesi, Bruegel’den sonra Flaman ressamlarının sevdiği bir konu haline geldi ve pek çok ressam onun kompozisyonunu taklit etti. Bruegel’in fantastik ayrıntılara olan ilgisinde, ondan önceki kuşaktan Hieronymus Bosch‘un etkisi hissedilir. Kuzey Rönesansı’nın ayrıntıya düşkün geleneği ise Jan van Eyck‘e kadar uzanır.

İmge bugün de yaşıyor. 1990’larda Avrupa Konseyi’nin “Avrupa: çok dil, tek ses” sloganlı bir afişinde Bruegel’in kulesi kullanıldı. Çok dilli bir birliğin simgesi olarak Babil Kulesi, bu kez bir uyarıdan çok bir ideale dönüştü.

Babil Kulesi nerede görülür?

Büyük Babil Kulesi, Viyana’daki Kunsthistorisches Museum’da. Müze, dünyanın en büyük Bruegel koleksiyonuna sahip. Aynı salonda Karda Avcılar ve Köylü Düğünü gibi başyapıtlar da sergileniyor. Güncel saatler ve bilet için Kunsthistorisches Museum’un resmi sitesine bakmanızı öneririm. Viyana’dayken Belvedere’de Klimt’in Öpücük tablosunu görmeyi de unutmayın.

Küçük Babil Kulesi ise Rotterdam’daki Boijmans Van Beuningen Müzesi’nin koleksiyonunda. Müzenin ana binası uzun süreli bir yenileme nedeniyle kapalı olduğu için eserler zaman zaman müzenin yanındaki depo binasında ya da başka müzelerde sergileniyor. Ziyaret planlamadan önce müzenin resmi sitesine bakmanızı öneririm. Hollanda’daki öteki büyük koleksiyonlar için Rijksmuseum yazıma da göz atabilirsiniz.

Tablonun ressamı: Pieter Bruegel

Pieter Bruegel 1525 civarında bugünkü Belçika ya da Hollanda topraklarında doğdu. Anvers’te ressamlar loncasına girdi, İtalya’ya gidip döndükten sonra önce baskı resimleri için çizimler yaptı. 1563’te Brüksel’e yerleşti ve en ünlü tablolarını orada yaptı. Köylü hayatını, atasözlerini, mevsimleri ve insan doğasını gözlem gücü ve mizahla resmetti. 1569’da genç yaşta öldü. İki oğlu da ressam oldu. Hayatını ve öteki eserlerini Pieter Bruegel yazımda anlattım.

Sıkça sorulan sorular

Babil Kulesi tablosu kimin?

Flaman ressam Pieter Bruegel’in (Yaşlı Bruegel). Konuyu iki tabloda resmetti: 1563 tarihli büyük versiyon ve biraz daha sonra yapılan küçük versiyon.

Babil Kulesi tablosu nerede?

Büyük versiyon Viyana’daki Kunsthistorisches Museum’da, küçük versiyon Rotterdam’daki Boijmans Van Beuningen Müzesi’nin koleksiyonunda.

Babil Kulesi neyi anlatıyor?

Tekvin Kitabı’na göre göklere ulaşmak isteyen insanların kibrini ve Tanrı’nın dillerini karıştırarak onları dağıtmasını. Tablo, insan hırsının ve gururunun sınırları üzerine bir yorum olarak okunuyor.

Bruegel’in Babil Kulesi Kolezyum’a mı benziyor?

Evet. Bruegel Roma’da Kolezyum’u görmüştü. Kulenin üst üste kemerli katları, antik amfitiyatronun mimarisinden esinlenmiş.

Babil Kulesi gerçek miydi?

Hikayenin esin kaynağının, antik Babil kentindeki Etemenanki adlı dev basamaklı tapınak kulesi olduğu düşünülüyor.

Özet

Ne?	Tekvin’deki Babil Kulesi hikayesini anlatan tablo
Kim, ne zaman?	Pieter Bruegel, 1563
Neye bakmalı?	Kral Nemrut, inşaat ayrıntıları, kulenin kusurları, kayadan yükselen kule, liman ve kent
Esin kaynağı	Roma’daki Kolezyum ve Bruegel’in yaşadığı Anvers
İki versiyon	Büyük Babil Kulesi (Viyana) ve Küçük Babil Kulesi (Rotterdam)
Nerede?	Kunsthistorisches Museum, Viyana; Boijmans Van Beuningen, Rotterdam

Son söz

Babil Kulesi’ni yazarken beni en çok etkileyen şey, Bruegel’in başarısızlığı binanın kendisine gizlemesi oldu. Uzaktan bakınca göğe yükselen görkemli bir yapı görüyoruz. Yaklaşınca eğik katları, çöken duvarları ve bitmeyen temelleri fark ediyoruz. Belki de tablonun asıl dersi bu: Büyük hırslar uzaktan kusursuz görünür, çatlaklar ancak yakından bakınca ortaya çıkar. Rönesans bilginizi sınamak isterseniz testime de göz atabilirsiniz.