Rijksmuseum’da Görülmesi Gereken 10 Eser
Amsterdam’daki Rijksmuseum, yalnızca Rembrandt ve Vermeer’in başyapıtlarını görmek için gidilen bir müze değil. Hollanda’nın yüzyıllar boyunca nasıl yaşadığını, zenginleştiğini, ticaret yaptığını ve kendisini sanat aracılığıyla nasıl anlattığını da burada görmek mümkün.
Müzenin özellikle 17. yüzyıl Hollanda sanatı koleksiyonu çok güçlü. Rembrandt, Johannes Vermeer, Frans Hals ve Jan Steen gibi sanatçıların önemli eserleri aynı çatı altında bulunuyor. Müzenin ünlü Gallery of Honour bölümünün sonunda ise Rembrandt’ın Gece Devriyesi için ayrılmış özel bir salon var.
Rijksmuseum’un kısa hikâyesi
Rijksmuseum’un bugünkü binası Hollandalı mimar Pierre Cuypers tarafından tasarlandı. Gotik ve Rönesans mimarisinden esinlenen yapı 1885 yılında açıldı. Binanın tasarımı o dönemde fazla Orta Çağcı ve fazla Katolik bulunduğu için Hollanda’da uzun tartışmalara da yol açmıştı.
2003 yılında başlayan kapsamlı restorasyon yaklaşık on yıl sürdü. Müze 2013’te yeniden açıldığında Cuypers’ın özgün mimari düzeninin önemli bölümleri de yeniden ortaya çıkarılmıştı. Bugün resimler, tarihî objeler ve dekoratif sanat eserleri birbirinden tamamen ayrılmak yerine Hollanda tarihini kronolojik olarak anlatacak şekilde bir arada sergileniyor.
Bu nedenle Rijksmuseum’da yalnızca duvarlardaki tablolara değil, binanın kendisine de bakmak gerekiyor.
Rijksmuseum’da mutlaka görülmesi gereken 10 eser
1. Rembrandt — Gece Devriyesi
The Night Watch, 1642
Rijksmuseum denildiğinde akla gelen ilk eser hiç kuşkusuz Rembrandt’ın Gece Devriyesi.
Eserin bugün kullandığımız adı aslında biraz yanıltıcı. Rembrandt tabloyu bir gece sahnesi olarak resmetmemişti. Yıllar boyunca yüzeyinin koyulaşması nedeniyle sahne gece yaşanıyormuş gibi görünmeye başladı ve eser zamanla Gece Devriyesi adıyla tanındı. Bu ayrıntıyı Rönesans ve Barok testimizin beşinci sorusunda da anlatmıştım.
Rembrandt’ın yaptığı en önemli yeniliklerden biri klasik grup portresini adeta bir tiyatro sahnesine dönüştürmesiydi. Figürler yan yana dizilip poz vermek yerine hareket ediyor, konuşuyor, hazırlanıyor ve sanki birazdan tablonun dışına çıkacakmış hissi yaratıyor.
Bu eserde neye bakmalı? Önce merkezdeki kaptanın kırmızı kuşağına ve yanındaki sarı giysili teğmene bakın. Ardından gözünüzü arka plandaki küçük kıza çevirin. Rembrandt ışığı yalnızca figürleri aydınlatmak için değil, gözümüzü kompozisyonun içinde dolaştırmak için kullanıyor.
Tablo bugün Gallery of Honour’un sonunda, kendisi için tasarlanmış Night Watch Gallery içinde sergileniyor.
2. Johannes Vermeer — Sütçü Kız
The Milkmaid, yaklaşık 1658–1660
Bir kadın sessizce bir kaptan süt döküyor. Hepsi bu. Ama Vermeer bu son derece sıradan gündelik anı ışık, renk ve sessizlikle neredeyse anıtsal hale getiriyor.
Tablo büyük değil. Hatta Rijksmuseum’un görkemli salonlarında ilk anda fark edilmeyebilir. Fakat yaklaştığınızda masadaki ekmeklerden duvardaki küçük çivilere kadar inanılmaz bir ayrıntı dünyası ortaya çıkıyor.
Bu eserde neye bakmalı? Sol taraftaki pencereden giren ışığın kadının kıyafetleri, duvar ve ekmeklerin üzerinde nasıl değiştiğine dikkat edin. Özellikle mavi ve sarı renklerin birlikteliği Vermeer’in resmini adeta içeriden aydınlatıyor.
Sütçü Kız, müzenin 17. yüzyıl koleksiyonunun başyapıtlarından biri.
3. Johannes Vermeer — Küçük Sokak
The Little Street, yaklaşık 1658
Vermeer burada sarayları, aristokratları ya da büyük tarihsel olayları değil, sıradan bir Hollanda sokağını resmediyor. Tuğla duvarlar, açık kapılar, pencereler ve günlük işleriyle ilgilenen insanlar. Fakat Vermeer’in elinde bu sıradan görüntü son derece sakin ve şiirsel bir sahneye dönüşüyor.
Bu eserde neye bakmalı? Tuğla duvarların yüzeylerine yaklaşın. Vermeer’in küçücük boya dokunuşlarıyla taş, harç ve yıpranmış duvar hissini nasıl yarattığını fark edeceksiniz.
Tablo bugün Gallery of Honour bölümünde görülebiliyor.
4. Johannes Vermeer — Mektup Okuyan Kadın
Woman Reading a Letter, yaklaşık 1663
Vermeer’in resimlerinde sık sık dışarıdaki dünyadan kopmuş, kendi düşüncelerine dalmış insanlar görürüz. Burada mavi giysili bir kadın sessizce mektup okuyor.
Mektubun kimden geldiğini bilmiyoruz. Vermeer bize hikâyenin yalnızca bir anını gösteriyor ve gerisini bizim hayal gücümüze bırakıyor.
Bu eserde neye bakmalı? Kadının yüzünden çok ellerine, mektuba ve arkasındaki büyük haritaya dikkat edin. Dış dünyanın haritası duvarda dururken kadın tamamen kendi küçük, özel dünyasının içine çekilmiş durumda.
Eser, aynı koridorda sergilenen Vermeer tablolarından biri.
5. Rembrandt — Yahudi Gelin
Isaac and Rebecca, Known as The Jewish Bride, yaklaşık 1665–1669
İki insan birbirine dokunuyor. Sahne oldukça sakin ama Rembrandt’ın en duygusal resimlerinden biri olarak kabul ediliyor. Tablonun geleneksel adı Yahudi Gelin olsa da bugün eserdeki çiftin muhtemelen Eski Ahit’teki İshak ve Rebeka olduğu düşünülüyor.
Bu eserde neye bakmalı? Özellikle giysilere yaklaşın. Rembrandt bazı yerlerde boyayı o kadar kalın kullanmış ki yüzey neredeyse kabartmaya dönüşüyor. Birkaç adım geriye gittiğinizde ise bu boya yığınları altın işlemeli kumaşlara dönüşüyor. Bu tabloyu hem uzaktan hem yakından görmek gerekiyor.
Gallery of Honour’un öne çıkan yapıtları arasında.
6. Rembrandt — Havari Pavlus Olarak Otoportre
Self-Portrait as the Apostle Paul, 1661
Rembrandt hayatı boyunca kendisini defalarca resmetti. Ancak bu otoportrede yalnızca kendi yüzünü göstermiyor; kendisini Havari Pavlus rolünde resmediyor. Bu nedenle tablo hem bir otoportre hem de tarihsel ve dinsel bir karakter çalışması.
Bu eserde neye bakmalı? Rembrandt’ın yüzünü idealize etmemesine dikkat edin. Kırışıklıklar, yorgunluk ve yaşlanma gizlenmiyor. Rembrandt’ın geç dönem otoportrelerini bu kadar etkileyici yapan şeylerden biri de tam olarak bu dürüstlük.
Eser aynı bölümde, Yahudi Gelin’in yakınında görülebiliyor.
7. Frans Hals — Neşeli İçici
The Merry Drinker, yaklaşık 1628–1630
Frans Hals’ın portrelerini diğerlerinden ayıran şeylerden biri hareket duygusu. Bu adam sanki birkaç saniye önce konuşmuş, birazdan da yeniden konuşmaya başlayacakmış gibi görünüyor. 17. yüzyıl portrelerinde sık rastlanan ciddi ve mesafeli ifadelerin tam tersine, son derece canlı bir karakterle karşı karşıyayız.
Bu eserde neye bakmalı? Fırça darbelerine yaklaşın. Hals özellikle kıyafetlerde ve ellerde ayrıntıları tek tek çizmek yerine hızlı ve serbest fırça darbeleri kullanıyor. Uzaktan bakıldığında ise her şey şaşırtıcı biçimde yerine oturuyor.
Eser Rijksmuseum’un Gallery of Honour seçkisinde yer alıyor.
8. Jan Steen — Aziz Nikolaos Bayramı
The Feast of Saint Nicholas, yaklaşık 1665–1668
Jan Steen’in resimleri küçük hikâyelerle doludur. Bu tabloda Hollandalı bir ailenin Aziz Nikolaos kutlamasını görüyoruz. Çocuklardan biri aldığı hediyeler nedeniyle mutlu, diğeri ise belli ki beklediğini bulamamış. Odadaki herkes farklı bir hikâye yaşıyor.
Bu eserde neye bakmalı? Tek bir kişiye odaklanmak yerine yüz ifadelerini tek tek takip edin. Tabloyu birkaç dakika izlediğinizde kompozisyonun içinde küçük bir aile komedisi ortaya çıkıyor.
Eser yine aynı koridorda sergileniyor.
9. Jan Asselijn — Tehdit Altındaki Kuğu
The Threatened Swan, yaklaşık 1650
İlk bakışta saldırgan bir kuğunun yuvasını koruduğu dramatik bir doğa resmi görüyoruz. Fakat tablo daha sonra Hollanda’nın siyasi mücadelelerinin simgesi olarak yorumlanmaya başladı. Kanatlarını açmış beyaz kuğu neredeyse tablonun dışına çıkacakmış gibi görünüyor.
Bu eserde neye bakmalı? Kuğunun beyaz tüyleriyle koyu arka plan arasındaki güçlü karşıtlığa dikkat edin. Ressam bütün dramatik etkiyi neredeyse tek bir hayvan üzerinden kuruyor.
Gallery of Honour’un öne çıkan yapıtları arasında bulunuyor.
10. Hendrick Avercamp — Kış Manzarası
Winter Landscape, yaklaşık 1608
Hendrick Avercamp özellikle donmuş nehirler ve buz üzerinde günlük yaşam sahneleriyle tanınıyor. Bu resimlere biraz uzaktan baktığınızda kış manzarası görürsünüz. Yaklaştığınızda ise yüzlerce küçük hikâye belirir: kayanlar, konuşanlar, çalışanlar ve düşenler.
Bu eserde neye bakmalı? Resmin yalnızca merkezine bakmayın. Kenarları ve arka plandaki küçücük figürleri de inceleyin. Avercamp’ın tabloları biraz eski bir şehir fotoğrafına bakmak gibidir; ne kadar uzun bakarsanız o kadar fazla ayrıntı ortaya çıkar.
Sadece tabloları görüp çıkmayın
Rijksmuseum’un en güzel yanlarından biri koleksiyonunun yalnızca resimlerden oluşmaması. Müzede mobilyalar, porselenler, tarihî silahlar, gemi modelleri, heykeller, günlük yaşam objeleri ve çok etkileyici 17. yüzyıl bebek evleri bulunuyor.
Özellikle Petronella Oortman’ın bebek evi, dönemin zengin Amsterdam evlerinin nasıl göründüğünü anlamak açısından oldukça ilginç. Müze de ziyaretçilere bebek evlerini, gemi modellerini ve silah koleksiyonunu özellikle öneriyor.
Cuypers Library
Vaktiniz varsa Cuypers Library bölümüne de uğrayın. Burası yalnızca bir kütüphane değil; yüksek kitap rafları, galerileri ve mimarisiyle müzenin en etkileyici iç mekânlarından biri. Rijksmuseum burayı Hollanda’nın en eski ve en büyük sanat tarihi kütüphanesi olarak tanımlıyor.
Rijksmuseum’u nasıl gezmek gerekir?
İlk kez geliyorsanız önce Gallery of Honour bölümünü görmek oldukça mantıklı. Burada Vermeer, Rembrandt, Frans Hals ve Jan Steen gibi 17. yüzyıl Hollanda sanatının önemli isimlerini aynı koridor boyunca görebilirsiniz. Koridorun sonunda ise Gece Devriyesi için ayrılmış salon bulunuyor.
Yalnızca 1 saatiniz varsa
Şunlara öncelik verin: Gece Devriyesi, Sütçü Kız, Küçük Sokak, Yahudi Gelin ve Gallery of Honour. Rijksmuseum da müzenin önemli eserlerinin yaklaşık bir saatlik kısa bir rotayla görülebileceğini belirtiyor.
2–3 saatiniz varsa
Yukarıdaki 10 eseri görün, ardından 17. yüzyıl galerilerine, bebek evlerine ve Cuypers Library’ye zaman ayırın.
Yarım gününüz varsa
Bence en keyifli seçenek bu. Müzeyi hızla tüketmek yerine galeriler arasında dolaşabilir, dekoratif sanatlara bakabilir ve resimlerin önünde gerçekten zaman geçirebilirsiniz.
Rijksmuseum ziyaret bilgileri
- Adres: Museumstraat 1, 1071 XX Amsterdam
- Açılış saatleri: Her gün 09.00–17.00. Resmî siteye göre müze resmî tatillerde de açık.
- Bilet: Ziyaret için başlangıç saati rezervasyonu gerekiyor. Özellikle yoğun dönemlerde bileti önceden almak daha güvenli.
- Daha sakin saatler: Müze, genellikle 11.00’den önce ve 15.30’dan sonra daha sakin olduğunu; salı ve çarşamba günlerinin de nispeten daha az yoğun olduğunu belirtiyor.
- Ne kadar zaman ayırmalı: İlk ziyaret için yaklaşık 2,5–3 saat iyi bir başlangıç. Ama sanat eserlerini ayrıntılı incelemek istiyorsanız yarım gün rahatlıkla geçirilebilir.
Ziyaret saatleri, bilet fiyatları ve sergiler değişebileceği için gitmeden önce müzenin resmî sitesini kontrol etmek en doğrusu.
Kısaca Rijksmuseum
- Şehir: Amsterdam
- Açılış: 1885
- Mimar: Pierre Cuypers
- Öne çıkan dönem: 17. yüzyıl Hollanda sanatı
- Öne çıkan sanatçılar: Rembrandt, Vermeer, Frans Hals, Jan Steen
- En ünlü eser: Rembrandt, Gece Devriyesi
- Önerilen ziyaret süresi: 2,5–3 saat
Rijksmuseum’dan çıktığınızda aklınızda yalnızca birkaç ünlü tablo kalmıyor. Bir dönemin insanlarının nasıl yaşadığını, evlerini nasıl döşediğini, neye değer verdiğini ve kendilerini dünyaya nasıl göstermek istediğini de biraz daha iyi anlamaya başlıyorsunuz.
Belki de Rijksmuseum’u özel yapan şey tam olarak bu: sanat tarihini duvarlarda asılı eserlerden çıkarıp yaşayan bir hikâyeye dönüştürmesi.
