Son Yargı Freski: Michelangelo’nun Sansürlenen Kıyamet Sahnesi

“Bu resim hamama ya da meyhaneye yakışır, papalık şapeline değil.” — Papalık tören sorumlusu Biagio da Cesena’nın freskle ilgili sözü

Son Yargı, Michelangelo‘nun Sistine Şapeli’nin sunak duvarına yaptığı dev fresk. Tavanı tamamlamasından yaklaşık yirmi dört yıl sonra, 1536–1541 arasında çalıştı.

Dört yüzü aşkın figürüyle şapelin bütün ön duvarını kaplıyor. Tamamlandığında çıplak figürler yüzünden sert tepki topladı ve ressamın ölümünden sonra bazı bölümleri örtüldü. Bu yazıda freskin hikayesini, sansür meselesini ve neye bakmak gerektiğini anlatıyorum. Şapelin tavanı ve ziyaret bilgileri için Sistine Şapeli yazıma bakabilirsiniz.

Son Yargı freski hakkında kısaca

Sanatçı	Michelangelo Buonarroti
Tarih	1536–1541
Süre	Yaklaşık beş yıl
Teknik	Fresk
Yer	Sistine Şapeli’nin sunak duvarı, Vatikan
Boyut	Yaklaşık 13,7 x 12 metre
Figür sayısı	400’den fazla
Siparişi veren	Papa III. Paul
Sonraki müdahale	1564’ten itibaren bazı figürlere örtü eklendi

Freskin hikayesi

Yirmi dört yıl sonra

Michelangelo tavanı 1512’de tamamlamıştı. 1535’te Papa III. Paul, aynı şapelin sunak duvarına kıyamet sahnesini yapmasını istedi. Ressam artık altmışlı yaşlarındaydı; bu kez iş ona zorla verilmedi, kendisi kabul etti.

Duvarı hazırlamak için orada bulunan eski freskler kazındı; bunlar arasında Perugino’nun eserleri de vardı. Ayrıca duvar, toz birikmesini önlemek için hafifçe öne eğimli olarak yeniden örüldü.

Dönemin gerginliği

Fresk, Katolik Kilisesi’nin Reform hareketi karşısında sarsıldığı yıllarda yapıldı. 1527’de Roma yağmalanmış, kentin güveni kırılmıştı. Bu ortam, eserdeki karamsar ve tedirgin havayı açıklıyor: kurtulanlar bile korku içinde.

Tepkiler ve sansür

Eser 1541’de açıldığında hem hayranlık hem tepki topladı. Papalık tören sorumlusu Biagio da Cesena, çıplak figürlerin bir şapele yakışmadığını söyledi. Michelangelo onu, cehennemdeki yargıç Minos olarak eşek kulaklarıyla resmederek cevapladı.

Trento Konsili’nin ardından, ressamın ölümünden kısa süre sonra bazı figürlere örtü eklenmesine karar verildi. Bu işi yapan ressam Daniele da Volterra’ya, alaycı biçimde “donsuzların terzisi” anlamına gelen bir lakap takıldı. 1980–1994 restorasyonunda örtülerin bir kısmı kaldırıldı, bir kısmı tarihsel belge sayılarak bırakıldı.

Son Yargı’da nelere bakmalı?

Yüzülmüş deri

Ortanın hemen altında, Aziz Bartholomeus elinde kendi yüzülmüş derisini tutuyor. Derinin üzerindeki çarpık yüzün Michelangelo’nun kendi portresi olduğu kabul ediliyor. Bir sanatçının kendini bu biçimde resmetmesi, freskin en çok konuşulan ayrıntısı.

İsa’nın duruşu

Merkezdeki İsa, geleneksel tasvirlerdeki sakalıyla yaşlı bir yargıç değil; genç, atletik ve hareket halinde. Kolunu kaldırmış, hüküm veriyor. Bu alışılmadık tasvir de dönemde eleştirilen noktalardan biriydi.

Yükselenler ve düşenler

Sol tarafta ölüler mezarlarından kalkıp yukarı çekiliyor, sağ tarafta lanetlenenler aşağı sürükleniyor. Ama sınır net değil: bazı figürler havada asılı kalmış, kimileri birbirini çekiştiriyor. Kurtuluş ile ceza arasındaki belirsizlik, kompozisyonun kendisinde.

Charon ve Minos

Sağ altta, antik mitolojiden gelen kayıkçı Charon ölüleri kürekle iterek indiriyor; yanında yılanla sarılı Minos duruyor. Hristiyan kıyamet sahnesine Yunan mitolojisinin karışması, Michelangelo’nun Dante okumalarından geliyor.

Son Yargı hakkında merak edilenler

Fresk kaç yılda tamamlandı?

1536’da başlandı, 1541’de tamamlandı; yaklaşık beş yıl sürdü. Tavan freskleri ise 1508–1512 arasında, yaklaşık dört yılda yapılmıştı. İki eser arasında yirmi dört yıl var.

Neden sansürlendi?

Trento Konsili sonrası Katolik Kilisesi dinsel sanatta ahlaki ölçüleri sıkılaştırdı. Freskteki çıplak figürler bu anlayışa ters düştü ve Michelangelo’nun ölümünden kısa süre sonra bazı bölümlerin örtülmesine karar verildi. İşi ressam Daniele da Volterra üstlendi.

Michelangelo kendini nerede resmetti?

Aziz Bartholomeus’un elinde tuttuğu yüzülmüş derinin üzerindeki çarpık yüz, ressamın kendi portresi kabul ediliyor. Bu yorum kesin olarak kanıtlanmasa da sanat tarihçileri arasında yaygın biçimde benimsenmiş durumda.

Eleştiren kişiye ne oldu?

Papalık tören sorumlusu Biagio da Cesena freski uygunsuz bulunca, Michelangelo onu cehennem bölümünde yargıç Minos olarak, eşek kulaklarıyla ve bedenine dolanmış bir yılanla resmetti. Cesena papaya şikayette bulundu; anlatılana göre papa, cehennem konusunda yetkisi olmadığını söyleyerek işe karışmadı.

Şapelin tavanı, ziyaret bilgileri ve Michelangelo’nun diğer eserleri için Sistine Şapeli, Davut heykeli, Pieta ve Michelangelo yazılarıma bakabilirsiniz.