John Everett Millais: Ophelia’nın ve Ön-Rafaelciliğin Ressamı
“Sanatın konusu ne olursa olsun, güzel olmalıdır.” — John Everett Millais’ye atfedilen söz
John Everett Millais, Ön-Rafaelci Kardeşlik’in kurucularından ve İngiliz resminin en yetenekli çocuk dehalarından biri. On bir yaşında Kraliyet Akademisi okuluna kabul edilen en genç öğrenci oldu.
Ophelia tablosu bugün İngiltere’nin en tanınan resimlerinden biri. Kariyerinin ikinci yarısında ise akımın sert kurallarından uzaklaşıp popüler ve varlıklı bir portre ressamına dönüştü; bu değişim hala tartışılıyor. Bu yazıda önce Millais’nin hayatını, sonra en önemli eserlerini ve onlara bakarken nelere dikkat etmek gerektiğini anlatıyorum.
John Everett Millais kimdir?
Çocuk deha
John Everett Millais, 8 Haziran 1829’da Southampton’da doğdu, çocukluğu Jersey Adası’nda geçti. Yeteneği o kadar erken belli oldu ki ailesi Londra’ya taşındı. On bir yaşında Kraliyet Akademisi okuluna kabul edildi; bu rekor bugün de kırılmadı.
Kardeşlik yılları
1848’de Dante Gabriel Rossetti ve William Holman Hunt ile birlikte Ön-Rafaelci Kardeşlik’i kurdu. Doğrudan doğadan çalışmak, parlak renkler kullanmak ve her ayrıntıyı titizlikle resmetmek ilkeleriydi.
1850’de sergilediği İsa Ailesinin Evinde sert tepki topladı; yazar Charles Dickens tabloyu ağır sözlerle eleştirdi. Genç ressamları savunan kişi, dönemin en etkili sanat yazarı John Ruskin oldu.
Ruskin, Effie ve skandal
Ruskin ile dostluk, İskoçya’ya birlikte yapılan bir yolculukla sarsıldı. Millais, Ruskin’in eşi Effie Gray ile yakınlaştı. Effie’nin evliliği 1854’te iptal edildi ve ertesi yıl Millais ile evlendiler; sekiz çocukları oldu. Olay Viktorya dönemi Londra’sının en çok konuşulan skandallarından biri oldu.
Başarı ve tartışma
Kalabalık ailesini geçindirmek için daha hızlı ve daha satılabilir işler üretti: portreler, duygusal sahneler, manzaralar. Eski arkadaşları bunu ilkelerden ödün vermek saydı. Yine de dönemin en zengin ve en tanınan ressamı oldu, baronet unvanı aldı ve 1896’da Kraliyet Akademisi başkanlığına seçildi. Aynı yıl, 13 Ağustos 1896’da öldü.
Millais’nin sanat anlayışı
Gerçekten doğaya bakmak
Erken dönem eserlerinde her yaprak, her çiçek ve her kumaş kıvrımı doğrudan doğadan çalışıldı. Millais aylarca açık havada, nehir kenarında oturup bitkileri tek tek resmetti. Bu titizlik, resimlerine bugün bile şaşırtıcı gelen bir netlik veriyor.
Hikaye anlatmak
Millais’nin tabloları çoğu zaman bir anlatıya dayanır: bir veda, bir bekleyiş, bir ölüm. İzleyiciden sahnedeki ipuçlarını okuyup hikayeyi tamamlaması beklenir. Bu yaklaşım, Viktorya döneminin resimden beklentisiyle birebir örtüşüyordu.
John Everett Millais’nin en önemli 10 eseri
1. Isabella (1849)
Nerede: Walker Art Gallery, Liverpool
Keats’in bir şiirinden alınan sahne: yasak bir aşkın masada sezilen gerilimi. Millais yirmi yaşındaydı.
Bu eserde neye bakmalı? Sol öndeki bacağa. Bir erkek, masanın altından köpeğe tekme atıyor; sofranın görünür nezaketi ile altındaki şiddet aynı karede. Figürler için ressamın arkadaşları ve aile üyeleri poz verdi.
2. İsa Ailesinin Evinde (1849–1850)
Nerede: Tate Britain, Londra
Marangoz atölyesinde, elini yaralayan çocuk İsa ve ailesi. Sergilendiğinde büyük tepki topladı.
Bu eserde neye bakmalı? Ayaklara ve talaşlara. Yerdeki talaş, kirli tırnaklar, gerçek bir marangoz atölyesi. Kutsal aileyi sıradan işçiler gibi göstermek dönemin izleyicisi için sarsıcıydı; Dickens tabloyu sert biçimde eleştirdi.
3. Ophelia (1851–1852)
Nerede: Tate Britain, Londra
Shakespeare’in Hamlet oyunundan: suda boğulan Ophelia’nın son anları. İngiltere’nin en tanınan tablolarından biri.
Millais bitkileri dört ay boyunca nehir kenarında, doğrudan doğadan resmetti; figürü ise atölyede, küvette poz veren Elizabeth Siddal’dan çalıştı.
Bu eserde neye bakmalı? Bitkilere. Her tür tek tek tanınabiliyor ve çoğu simgesel: gelincik ölümü, papatya masumiyeti, söğüt terk edilmiş aşkı anlatıyor. Siddal’ın küvette saatlerce poz verirken üşütüp hastalandığı ve babasının doktor masraflarını ressamdan istediği anlatılır.
4. Tahliye Emri (1852)
Nerede: Tate Britain, Londra
İskoç ayaklanmasının ardından hapisteki kocasının tahliye emrini getiren kadın.
Bu eserde neye bakmalı? Ellere. Kadın emri uzatıyor, gardiyan okuyor, koca ona sarılıyor; üç figürün elleri sahnenin bütün duygusunu taşıyor. Kadın için Effie Gray poz verdi. Tablo Akademi’de o kadar ilgi gördü ki önüne koruma konması gerekti.
5. Sonbahar Yaprakları (1856)
Nerede: Manchester Art Gallery
Alacakaranlıkta, topladıkları yaprakları yakmak üzere bekleyen dört genç kız.
Bu eserde neye bakmalı? Işığın kaybolmasına. Gökyüzü sönüyor, dumanın kokusu neredeyse hissediliyor. Anlatı yok; yalnızca geçip giden zaman duygusu var. Ruskin bu tabloyu, gün batımını konu alan en güzel resim olarak nitelendirdi.
6. Kör Kız (1856)
Nerede: Birmingham Museum and Art Gallery
Yol kenarında oturan kör dilenci kız ve yanındaki küçük kardeşi; arkada çift gökkuşağı.
Bu eserde neye bakmalı? Gökkuşağına. Kız onu göremiyor; küçük kardeşi ise dönüp bakıyor. Kızın kucağındaki akordeon ve boynundaki “kör” yazılı levha, hikayeyi birkaç nesneyle kuruyor. Millais’nin en dokunaklı eseri sayılır.
7. Sir Isumbras Geçitte (1857)
Nerede: Lady Lever Art Gallery, Liverpool
Yaşlı bir şövalye, iki yoksul çocuğu atıyla nehirden geçiriyor.
Bu eserde neye bakmalı? Atın boyutuna. Dönemin eleştirmenleri atı fazla iri bulup alay etti; Millais’nin üslup değiştirdiği ve ilkelerinden uzaklaştığı yönündeki eleştiriler bu tabloyla başladı.
8. Raleigh’nin Çocukluğu (1870)
Nerede: Tate Britain, Londra
Denizci anlatan bir adamı can kulağıyla dinleyen iki çocuk; ileride kaşif olacak Walter Raleigh de aralarında.
Bu eserde neye bakmalı? Uzanan kola. Denizcinin işaret ettiği yön resmin dışında; hikaye orada, ufukta. Tablo, İngiliz okullarında kuşaklar boyunca kullanılan bir imgeye dönüştü.
9. Kabarcıklar (1886)
Nerede: Lady Lever Art Gallery, Liverpool
Sabun köpüğü üfleyen küçük çocuk; model ressamın torunu. Tablo sonradan bir sabun markası tarafından reklamda kullanıldı.
Bu eserde neye bakmalı? Reklam meselesine. Eser bir dergiye satıldı, oradan sabun şirketine geçti ve izinsiz biçimde logo eklenerek afişe dönüştü. Millais buna itiraz etti ama engelleyemedi. Sanatın reklamla karşılaşmasının erken ve tartışmalı bir örneği.
10. Portreler (1870’ler–1890’lar)
Nerede: National Portrait Gallery, Tate ve çeşitli koleksiyonlar
Son döneminde dönemin başbakanlarını, yazarlarını ve sosyetesini resmetti; bunlar arasında Gladstone, Disraeli ve Tennyson da var.
Bu eserde neye bakmalı? Fırça darbelerinin serbestleşmesine. Erken dönemdeki ayrıntı takıntısı yerini geniş, hızlı hareketlere bırakmış. Kimileri bunu ustalaşma, kimileri kolaycılık sayıyor; tartışma sürüyor.
Millais’nin eserlerini nerede görebilirsiniz?
Londra’daki Tate Britain, Ophelia ve İsa Ailesinin Evinde dahil en önemli eserlerine sahip. National Portrait Gallery‘de geç dönem portreleri bulunuyor.
Manchester Art Gallery, Birmingham Museum, Liverpool’daki Walker Art Gallery ve Lady Lever Art Gallery, Ön-Rafaelci koleksiyonlarıyla öne çıkıyor. Millais’nin eserleri telif koruması altında değil; bu yazıya görsel eklemek isterseniz müzelerin açık erişimli arşivlerinden yararlanabilirsiniz.
John Everett Millais hakkında merak edilenler
Ophelia nasıl resmedildi?
Millais önce bitkileri, dört ay boyunca Surrey’deki bir nehir kenarında doğrudan doğadan resmetti. Figürü ise kışın atölyede, suyla dolu bir küvette poz veren Elizabeth Siddal’dan çalıştı. Küveti ısıtan lambaların sönmesi sonucu Siddal hastalandı; babasının doktor masraflarını ressamdan istediği anlatılır.
Millais ile Ruskin arasında ne oldu?
Ruskin, Ön-Rafaelcileri savunan en etkili yazardı ve Millais’nin destekçisiydi. 1853’teki İskoçya yolculuğunda Millais, Ruskin’in eşi Effie Gray ile yakınlaştı. Effie’nin evliliği 1854’te iptal edildi, ertesi yıl Millais ile evlendiler. Olay dönemin en çok konuşulan skandallarından biri oldu.
Millais neden üslup değiştirdi?
Sekiz çocuklu bir aileyi geçindirmek için daha hızlı ve daha satılabilir işler üretmeye başladı; portreler ve duygusal sahneler ağırlık kazandı. Eski arkadaşları bunu ilkelerden ödün vermek olarak gördü. Millais ise geniş kitleye ulaşmanın kendi başına değerli olduğunu savundu.
Kabarcıklar tablosu neden tartışıldı?
Eser bir dergiye satıldıktan sonra bir sabun şirketinin eline geçti ve izinsiz biçimde, ürün logosu eklenerek reklam afişine dönüştürüldü. Millais itiraz etti ama hukuken engelleyemedi. Olay, sanat eserlerinin ticari kullanımı tartışmasının erken örneklerinden.
Kısaca John Everett Millais
| Doğum | 8 Haziran 1829, Southampton (İngiltere) |
| Ölüm | 13 Ağustos 1896, Londra |
| Akım | Ön-Rafaelci Kardeşlik (kurucularından) |
| Rekoru | Kraliyet Akademisi okuluna kabul edilen en genç öğrenci (11 yaşında) |
| Eşi | Effie Gray |
| Görevi | Kraliyet Akademisi başkanı (1896) |
| En ünlü eseri | Ophelia (1851–1852) |
| Diğer önemli eserleri | İsa Ailesinin Evinde, Kör Kız, Sonbahar Yaprakları, Kabarcıklar |
| En büyük koleksiyon | Tate Britain, Londra |
Ophelia’nın önünde durunca insanın gözü önce suya ve çiçeklere takılıyor; her birinin tek tek, gerçek bitkilere bakılarak resmedildiğini öğrenince tablo daha da etkileyici oluyor. Millais’nin sonraki yıllarda popüler işlere yönelmesi hep eleştirildi; ama sekiz çocuklu bir ailenin geçimini düşünen bir ressamı yalnızca ilkelerle yargılamak da bana biraz haksızlık gibi geliyor.
Millais’nin kurucu arkadaşı Dante Gabriel Rossetti, çağdaşı James McNeill Whistler ve İngiliz resminin büyük isimleri Turner ile Constable yazılarıma, diğer ressamlar için Ressamlar sayfasına bakabilirsiniz. Empresyonist ve realist ressamları ne kadar tanıdığınızı merak ediyorsanız Empresyonist ve Realist ressamlar testim sizi bekliyor.
