Dante Gabriel Rossetti: Şiiri ve Tutkuyu Resme Dönüştüren Sanatçı
“Resim ve şiir, aynı ruhun iki kızkardeşidir.” — Dante Gabriel Rossetti’nin sanat anlayışını özetleyen görüş
Dante Gabriel Rossetti, hem ressam hem şairdi ve İngiltere’de Ön-Rafaelci Kardeşlik adıyla kurulan hareketin öncüsüydü. Akademik resmin kurallarına karşı çıkıp Rafaello öncesi İtalyan sanatının parlak renklerine ve ayrıntı sevgisine döndüler.
Rossetti’nin resimlerinde uzun boyunlu, kızıl saçlı, dalgın bakışlı kadınlar tekrar eder. Bu yüzler yalnızca birer model değil, kişisel hikayelerinin de taşıyıcısıydı. Bu yazıda önce Rossetti’nin hayatını, sonra en önemli eserlerini ve onlara bakarken nelere dikkat etmek gerektiğini anlatıyorum.
Dante Gabriel Rossetti kimdir?
İtalyan bir ailenin Londralı çocuğu
Dante Gabriel Rossetti, 12 Mayıs 1828’de Londra’da doğdu. Babası, siyasi nedenlerle İtalya’dan ayrılmış bir Dante uzmanıydı; ev, edebiyat ve şiir tartışmalarıyla doluydu. Kız kardeşi Christina Rossetti, İngiliz edebiyatının önemli şairlerinden biri oldu.
Kraliyet Akademisi’nde eğitim aldı ama derslerden sıkıldı. Şiir ve resim arasında bölünen ilgisi ömrü boyunca sürdü.
Ön-Rafaelci Kardeşlik
1848’de, John Everett Millais ve William Holman Hunt ile birlikte gizli bir topluluk kurdular: Ön-Rafaelci Kardeşlik. Amaçları, Rafaello’dan sonra kalıplaşan akademik resme karşı çıkmak, doğrudan doğadan çalışmak ve parlak, net renklere dönmekti. Eserlerini bir süre gizemli “PRB” harfleriyle imzaladılar.
Elizabeth Siddal
Modeli ve sevgilisi Elizabeth Siddal ile uzun, sıkıntılı bir ilişki yaşadı; 1860’ta evlendiler. Siddal 1862’de, laudanum denen ilacın aşırı dozundan öldü. Rossetti yas içinde, yazdığı şiirlerin tek kopyasını onun tabutuna koydu. Yedi yıl sonra, şiirlerini yayımlamak isteyince mezarın açılmasını sağladı; bu olay hayatının sonuna kadar üzerinde ağır bir yük oldu.
Son yılları
Sonraki yıllarda tasarımcı William Morris’in eşi Jane Morris hem modeli hem de yakın ilişki yaşadığı kişi oldu; son dönem resimlerinin çoğunda onun yüzü var. Uykusuzluk için kullandığı kloral hidrata bağımlı hale geldi, ruh sağlığı bozuldu. 9 Nisan 1882’de, 53 yaşında öldü.
Rossetti’nin sanat anlayışı
Şiirle resim iç içe
Rossetti birçok tablosunun yanına kendi yazdığı soneleri koydu; bazılarını doğrudan çerçeveye kazıdı. Resim bir hikayeyi anlatmıyor, bir duyguyu ya da bir dizeyi görünür kılıyordu. Edebiyat ile görsel sanatın bu kadar iç içe geçmesi, İngiliz sanatında onunla yaygınlaştı.
Tek bir yüz
Geç dönem resimlerinde tuval neredeyse tamamen tek bir kadın figürüyle doludur: yakın plan, uzun boyun, dolgun dudaklar, yoğun bakış. Çevresinde simgesel nesneler, çiçekler ve kumaşlar. Bu tip, Viktorya dönemi görsel kültürünü ve sonraki dekoratif sanatları derinden etkiledi.
Dante Gabriel Rossetti’nin en önemli 10 eseri
1. Meryem’in Çocukluğu (1849)
Nerede: Tate Britain, Londra
Rossetti’nin ilk büyük eseri ve PRB imzasını taşıyan ilk tablolardan. Genç Meryem annesiyle nakış işliyor.
Bu eserde neye bakmalı? Simgelere. Zambak saflığı, kitap yığını erdemleri, güvercin kutsal ruhu temsil ediyor. Renkler parlak ve düz; ortaçağ el yazmalarına yakın bir düzen var. Model, ressamın kendi kız kardeşi Christina.
2. Ecce Ancilla Domini / Müjde (1850)
Nerede: Tate Britain, Londra
Melek Cebrail’in Meryem’e haber verişi. Geleneksel sahneden çok farklı: Meryem yatakta, ürkmüş ve sıkışmış halde.
Bu eserde neye bakmalı? Beyazın hakimiyetine. Neredeyse bütün resim beyaz; yalnızca mavi perde ve kırmızı nakış öne çıkıyor. Dönemin eleştirmenleri sahneyi fazla gerçekçi ve saygısız buldu. Meryem’in korkmuş ifadesi bugün en çok takdir edilen yanı.
3. Beata Beatrix (yaklaşık 1864–1870)
Nerede: Tate Britain, Londra
Dante’nin Beatrice’sini konu alıyor; ama yüz, ölen eşi Elizabeth Siddal’ın. Gözleri kapalı, başı geriye düşmüş bir esrime anı.
Bu eserde neye bakmalı? Kucağına inen kuşa. Kırmızı bir güvercin, gagasında haşhaş çiçeği getiriyor; hem ölümün habercisi hem de Siddal’ın ölüm nedenine gönderme. Arkada Floransa ve Dante’nin silueti. Rossetti’nin en kişisel eseri.
4. Sevgili (1865–1866)
Nerede: Tate Britain, Londra
Gelin ve çevresindeki nedimeler. Farklı etnik kökenlerden modellerin bir arada resmedildiği ender bir Viktorya dönemi eseri.
Bu eserde neye bakmalı? Renklerin yoğunluğuna. Yeşil kumaş, kırmızı saç, altın süslemeler. Rossetti burada anlatıdan tamamen vazgeçmiş; resim bir renk ve doku düzenlemesi gibi çalışıyor.
5. Lady Lilith (1866–1873)
Nerede: Delaware Art Museum, Wilmington
Efsaneye göre Adem’in ilk eşi olan Lilith; aynada saçını tararken. Rossetti resmi sonradan, farklı bir modelin yüzüyle yeniden boyadı.
Bu eserde neye bakmalı? Saça. Neredeyse resmin yarısını kaplıyor ve canlı bir varlık gibi. Çerçevede Rossetti’nin kendi sonesinden dizeler yazılı. Güzelliğin tehlikeli yanı üzerine kurulu bu tip, dönemin en çok tekrarlanan imgelerinden biri oldu.
6. Proserpina (1874)
Nerede: Tate Britain, Londra
Yeraltı tanrısı tarafından kaçırılan ve narın altı tanesini yediği için dünyaya tam dönemeyen Proserpina. Model Jane Morris.
Bu eserde neye bakmalı? Nara. Tek bir ısırık her şeyi belirliyor; tanrıça artık yılın bir bölümünü yeraltında geçirmek zorunda. Rossetti’nin Jane Morris ile ilişkisi düşünülünce, bir kadının iki dünya arasında sıkışması teması kişisel bir anlam da kazanıyor.
7. Astarte Syriaca (1877)
Nerede: Manchester Art Gallery
Antik Suriye tanrıçası Astarte; iki yanında meşale tutan figürler. Rossetti’nin en büyük ve en anıtsal eseri.
Bu eserde neye bakmalı? Ölçeğe. Figür neredeyse gerçek boyutta ve doğrudan izleyiciye bakıyor. Renkler koyulaşmış, atmosfer ağırlaşmış. Son döneminin karamsar havası burada en açık halinde.
8. Kutsanmış Kız (1875–1878)
Nerede: Fogg Museum, Cambridge ve Lady Lever Art Gallery
Rossetti’nin kendi yazdığı ünlü şiirinden yola çıkan tablo: cennetten aşağı, sevgilisine bakan genç kadın.
Bu eserde neye bakmalı? Alt panele. Ana tablonun altındaki şeritte, yeryüzünde uzanmış ve yukarı bakan sevgili var. Şiir ile resim aynı çerçevede birleşiyor; Rossetti’nin en sevdiği yöntem.
9. Gündüz Düşü (1880)
Nerede: Victoria and Albert Museum, Londra
Bir ağacın dallarında, elinde kitapla dalgın oturan kadın. Yine Jane Morris.
Bu eserde neye bakmalı? Yapraklara. Dallar figürü sarmalıyor, neredeyse onunla birleşiyor. Elinde kitap var ama okumuyor; bakışı uzakta. Rossetti’nin son yıllarında tekrar ettiği o içe dönük, melankolik hal.
10. Şiirleri ve el yazmaları (1847–1881)
Nerede: Yayımlanmış metinler ve çeşitli koleksiyonlar
Rossetti yalnızca ressam değil, dönemin önemli şairlerinden biriydi. Hayatın Evi adlı sone dizisi en tanınan eseri.
Bu eserde neye bakmalı? İki alanın birbirini beslemesine. Şiirleri resimlerinin konularını, resimleri de şiirlerinin imgelerini besliyor. Eşinin mezarına gömdüğü şiir defterinin yıllar sonra çıkarılması, edebiyat tarihinin en tuhaf olaylarından biri olarak anlatılır.
Rossetti’nin eserlerini nerede görebilirsiniz?
Londra’daki Tate Britain, en kapsamlı koleksiyona sahip: Beata Beatrix, Proserpina, Sevgili ve erken dönem eserleri burada. Victoria and Albert Museum‘da Gündüz Düşü ve tasarım çalışmaları bulunuyor.
Manchester Art Gallery, Birmingham Museum ve Liverpool’daki Lady Lever Art Gallery, Ön-Rafaelci koleksiyonlarıyla öne çıkıyor; İngiltere dışında Delaware Art Museum en büyük koleksiyona sahip. Rossetti’nin eserleri telif koruması altında değil; bu yazıya görsel eklemek isterseniz müzelerin açık erişimli arşivlerinden yararlanabilirsiniz.
Dante Gabriel Rossetti hakkında merak edilenler
Ön-Rafaelci Kardeşlik nedir?
1848’de Rossetti, Millais ve Holman Hunt’ın kurduğu topluluk. Rafaello’dan sonra kalıplaştığını düşündükleri akademik resme karşı çıktılar; doğrudan doğadan çalışmayı, parlak renkleri ve ayrıntı zenginliğini savundular. Konularını edebiyattan, İncil’den ve ortaçağ efsanelerinden seçtiler.
Mezar açma hikayesi doğru mu?
Evet. Rossetti, eşi Elizabeth Siddal’ın 1862’deki ölümünde yazdığı şiirlerin tek kopyasını tabuta koydu. Yedi yıl sonra, şiirleri yayımlamak istediğinde mezarın açılması için izin aldı ve defter çıkarıldı. Bu olay dönemde skandal yarattı ve Rossetti’nin ruh sağlığını derinden etkiledi.
Resimlerindeki kadınlar kim?
Başlıca üç model var: eşi Elizabeth Siddal, Fanny Cornforth ve William Morris’in eşi Jane Morris. Rossetti’nin “stunner” dediği bu yüzler tablodan tabloya tekrar eder. Bazı eserlerde yüzler o kadar benzer ki hangisinin kim olduğu ancak belgelerle ayırt edilebiliyor.
Rossetti şair olarak da önemli mi?
Evet. Hayatın Evi adlı sone dizisi ve Kutsanmış Kız şiiri İngiliz edebiyatında önemli bir yer tutar. Kız kardeşi Christina Rossetti de dönemin en önemli şairlerinden. Rossetti için resim ve şiir birbirinden ayrılmaz iki alandı.
Kısaca Dante Gabriel Rossetti
| Doğum | 12 Mayıs 1828, Londra |
| Ölüm | 9 Nisan 1882, Birchington-on-Sea (İngiltere) |
| Akım | Ön-Rafaelci Kardeşlik (kurucularından) |
| Alanları | Resim ve şiir |
| Kız kardeşi | Şair Christina Rossetti |
| Modelleri | Elizabeth Siddal, Fanny Cornforth, Jane Morris |
| En ünlü eserleri | Beata Beatrix (yaklaşık 1864–1870), Proserpina (1874) |
| Diğer önemli eserleri | Ecce Ancilla Domini, Lady Lilith, Astarte Syriaca |
| En büyük koleksiyon | Tate Britain, Londra |
Rossetti’nin resimlerinde hep aynı yüzü görüyorsunuz ve bir süre sonra bu tekrar tuhaf bir ağırlık kazanıyor. Beata Beatrix’in önünde durunca, bir ressamın kaybettiği kişiyi tekrar tekrar resmetmesinin ne demek olduğunu anlıyorsunuz. Şiirle resmi bu kadar iç içe geçiren başka bir sanatçı bulmak da zor.
Rossetti’nin kurucu arkadaşı John Everett Millais, aynı çevrenin sonraki kuşaklarına etki eden William Blake ve çağdaşı James McNeill Whistler yazılarıma, diğer ressamlar için Ressamlar sayfasına bakabilirsiniz. Empresyonist ve realist ressamları ne kadar tanıdığınızı merak ediyorsanız Empresyonist ve Realist ressamlar testim sizi bekliyor.
