Düşünen Adam Heykeli: Rodin’in Cehennem Kapısı’ndan İnen Şair

Düşünen Adam benim için uzun yıllar Bakırköy’deki Ruh ve Sinir Hastalıkları Hastanesi’nin önündeki heykeldi. Onu her gördüğümde içimi hafif bir ürperti kaplardı; çenesini eline dayamış bu adam bana hastanenin kendisi kadar gizemli, biraz da korkutucu gelirdi. Onun aslında Rodin’in, Dante’nin Cehennem’inden esinlenerek yaptığı dev bir kapının tepesinde oturan bir şair olduğunu yıllar sonra öğrendim. Hikayenin hüzünlü bir kıvrımı da var: Rodin’in atölyesinde çalışan( aynı zamanda sevgilisi olan) ve kapının bazı figürlerinde eli olduğu söylenen heykeltıraş Camille Claudel, hayatının son otuz yılını bir akıl hastanesinde geçirdi. Bunu öğrendiğimde, o heykeli bir hastane bahçesinde görmenin bende bıraktığı tuhaf duygu bambaşka bir anlam kazandı.

Bu yazıda Düşünen Adam’ın Cehennem Kapısı’ndan nasıl indiğini, heykelde nelere bakmak gerektiğini, neden dünyanın dört bir yanında birden fazla Düşünen Adam olduğunu ve bu heykelleri nerede görebileceğinizi anlatıyorum.

Düşünen Adam hakkında kısa bilgi

Cehennem Kapısı: her şeyin başladığı yer

1880’de Fransız devleti Rodin’e, Paris’te kurulması planlanan bir dekoratif sanatlar müzesi için bronz bir kapı ısmarladı. Rodin konuyu Dante’nin İlahi Komedya’sından, şairin cehennem yolculuğunu anlattığı Cehennem bölümünden aldı. Kapıyı, üstünde yüzlerce figürün kıvrıldığı, düştüğü, birbirine sarıldığı dev bir kabartma olarak düşündü.

Müze hiçbir zaman kurulmadı, kapı da Rodin’in hayatı boyunca bronza dökülmedi. Ama Rodin otuz yılı aşkın bir süre bu kapı üzerinde çalıştı ve kapı onun için bir fikir deposuna dönüştü. Ünlü heykeli Öpücük de ilk olarak bu kapı için, Dante’nin anlattığı iki aşık Paolo ile Francesca olarak tasarlandı.

Şair’den Düşünen Adam’a

Rodin kapının tepesine, tam ortaya, aşağıdaki cehennem sahnelerine bakan oturmuş bir figür yerleştirdi. Bu figür Dante’nin kendisiydi: yazdığı şiiri ve gözlerinin önünde acı çeken insanları düşünen şair. Rodin bu yüzden ona önce “Şair” adını verdi.

Figür yaklaşık 70 santimetre boyundaydı. Rodin zamanla onu kapıdan bağımsız, tek başına bir heykel olarak da sergilemeye başladı. Yüzyılın başında heykel bir büyütme ustası tarafından yaklaşık 1,8 metrelik bugünkü boyuna getirildi ve bu haliyle ilk kez 1904’te Paris’te sergilendi.

“Düşünen Adam” adının nereden geldiği kesin olarak bilinmiyor. Heykeli döken atölyedeki işçilerin, figürü Michelangelo’nun Floransa’daki düşünceli oturan heykeline benzettikleri için bu adı taktıkları anlatılır. Ad nereden gelirse gelsin tuttu ve Şair’in yerini aldı.

Düşünen Adam’da neye bakmalı?

Heykelin fotoğraflarını çok görmüş olsak da önünde durunca fark edilen ayrıntılar var.

Neye bakmalı? Kaslarıyla düşünen beden

Düşünen Adam’ın sırtı, omuzları, bacakları gergin. Dinlenen biri gibi değil, ağır bir iş yapan biri gibi duruyor. Rodin’in kendi sözleriyle bu adam yalnızca beyniyle değil, kollarının, sırtının ve bacaklarının bütün kaslarıyla düşünüyor. Düşünmek burada bedensel bir çaba.

Neye bakmalı? Tuhaf duruş

Heykele dikkatli bakınca bir tuhaflık fark edilir: adam sağ dirseğini sol dizine dayamış. Gerçekte bu şekilde oturmak oldukça rahatsızdır. Rodin bu çapraz duruşla bedeni kendi etrafında büküyor, figüre gerilim ve hareket kazandırıyor.

Neye bakmalı? İri eller ve ayaklar

Figürün elleri ve ayakları bedenine göre büyük. Rodin güçlü görünmesini istediği yerleri bilerek abartırdı. Ayak parmaklarının kayayı kavrayışı bile heykelin gerginliğine katılıyor.

Neye bakmalı? Aşağıya bakan gözler

Düşünen Adam karşıya değil, aşağıya bakar. Bunun nedeni heykelin ilk halinde kapının tepesinde oturup aşağıdaki cehennem sahnelerini izlemesi. Heykeli yerde görünce bu bakış içe dönük bir hal alıyor.

Düşünen Adam neyi düşünüyor?

İlk anlamıyla Düşünen Adam, Dante’nin kendisi: cehennemi, günahı, insanın acısını düşünen şair. Ama heykel kapıdan ayrılıp tek başına durmaya başlayınca anlamı da genişledi. Bugün insanın düşünme gücünün, yaratıcılığın ve felsefenin simgesi olarak görülüyor.

Heykelin çıplak olması bu evrenselliğe katkıda bulunuyor. Kıyafeti olmadığı için belli bir döneme, ülkeye ya da mesleğe ait değil. Rodin bu çıplak ve güçlü beden anlayışını büyük ölçüde Michelangelo’dan öğrenmişti.

Dünyadaki Düşünen Adamlar

Bronz heykeller bir kalıptan birden fazla kez dökülebilir. Düşünen Adam’ın da farklı boylarda çok sayıda dökümü var; büyük boy dökümlerin sayısı yirmiyi aşıyor. Fransız yasalarına göre bir heykelden yapılan ilk on iki döküm “özgün” sayılıyor. Bu yüzden Paris’teki heykel ile Tokyo’daki heykel aynı eserin eşit derecede özgün dökümleri.

Bu dökümlerden birinin ilginç bir hikayesi var. Cleveland Sanat Müzesi’nin önündeki Düşünen Adam 1970’te bir bombalı saldırıda ağır hasar gördü; heykelin alt kısmı parçalandı. Müze heykeli onarmadı, olayın bir tanığı olarak hasarlı haliyle yerine koydu. Rodin’in Paris yakınlarındaki Meudon’da bulunan mezarının üstünde de bir Düşünen Adam oturuyor.

Düşünen Adam nerede görülür?

• Musée Rodin, Paris: Rodin’in son yıllarında atölye olarak kullandığı konakta kurulan müzenin bahçesinde. Heykeli görmek için ilk adres. Cehennem Kapısı’nın bir bronz dökümü de aynı bahçede.
• Musée d’Orsay, Paris: Cehennem Kapısı’nın alçı modeli. Kapının tepesindeki küçük Şair’i burada görebilirsiniz.
• Meudon, Fransa: Rodin’in evi ve mezarı; mezarın üstünde bir Düşünen Adam dökümü var.
• Rodin Müzesi, Philadelphia: Müzenin girişinde bir Düşünen Adam ve Cehennem Kapısı’nın bir dökümü.
• Cleveland Sanat Müzesi: 1970’teki saldırıda hasar gören ve onarılmadan sergilenen döküm.
• Ulusal Batı Sanatı Müzesi, Tokyo: Bahçesinde Düşünen Adam ve Cehennem Kapısı.

Paris’e gidiyorsanız Musée Rodin ile Orsay’ı aynı güne koymanızı öneririm. Önce Orsay’da kapının alçı modelini, sonra Musée Rodin’in bahçesinde bronz Düşünen Adam’ı görmek, heykelin hikayesini baştan sona izlemek gibi.

Heykelin sanatçısı Auguste Rodin

Auguste Rodin 1840’ta Paris’te doğdu. Güzel sanatlar okuluna üç kez başvurdu, üçünde de reddedildi. Uzun yıllar başkalarının atölyelerinde süsleme işleri yaparak geçindi, ünü ancak kırklı yaşlarında geldi. Heykele hareket, duygu ve pürüzlü, yarım kalmış gibi duran yüzeyler getirdi; modern heykelin kurucusu sayılıyor. Öğrencisi ve sevgilisi Camille Claudel ile fırtınalı ilişkisi de en az heykelleri kadar anlatıldı. Hayatını ve öteki eserlerini Rodin yazımda anlattım.

Rodin hakkında filmler

Rodin’in atölyesini ve Camille Claudel ile ilişkisini sinemada izlemek isterseniz Vincent Lindon’un oynadığı Rodin (2017) filmini öneririm. Hikayeyi Camille Claudel’in gözünden görmek için Juliette Binoche’un oynadığı Camille Claudel 1915 filmine bakabilirsiniz.

Sık sorulan sorular

Özet